Zapadna Evropa se suočava s intenzivnim toplotnim udarom koji je zahvatio područje od Ujedinjenog Kraljevstva i Irske na sjeveru, preko Njemačke i Francuske, do Španije i Italije na jugu.

Ovaj izuzetno vruć period neposredno pred ljeto uzrokovan je takozvanom toplotnom kupolom – snažnim i sporopokretnim sistemom visokog pritiska koji dolazi iz sjeverne Afrike i zadržava vrući zrak iznad kontinenta poput poklopca. Prema podacima evropske službe Copernicus, ovakvi vremenski obrasci postali su sve češći u posljednjih 25 godina, što dovodi do učestalijih i jačih toplotnih talasa.

„Temperature ovakvog obima nekada su bile izuzetak čak i usred ljeta“, izjavila je Friederike Otto, profesorica klimatskih nauka na Imperial Collegeu u Londonu. „Ova rekordna vrućina jasno pokazuje otiske klimatskih promjena.“

Evropa se zagrijava dvostruko brže od svjetskog prosjeka. Iako je još rano precizno utvrditi koliko je ovaj toplotni val pojačan emisijama stakleničkih plinova, prethodne analize događaja od 2003. godine pokazuju jasnu vezu. Organizacija World Weather Attribution, čija je suosnivačica Friederike Otto, zaključila je da su ekstremni vremenski događaji postali „znatno vjerovatniji i intenzivniji zbog klimatskih promjena izazvanih ljudskim djelovanjem“.

Najnoviji izvještaj „Evropsko stanje klime“, objavljen u aprilu, navodi da je najmanje 95 posto kontinenta tokom 2025. godine imalo temperature iznad godišnjeg prosjeka. Intenzivni toplotni valovi s temperaturama višim od 30 stepeni Celzijusa zabilježeni su čak i sjeverno od Arktičkog kruga, a temperatura površine mora bila je najviša ikad izmjerena. „Evropa je kontinent koji se najbrže zagrijava, a posljedice su već ozbiljne“, rekao je Florian Pappenberger, voditelj Evropskog centra za srednjoročne vremenske prognoze. Evropa se zagrijava dvostruko brže od svjetskog prosjeka, s porastom prosječne temperature od 2,5 stepena u odnosu na predindustrijski period, dok je globalni prosjek porastao za 1,4 stepena.

Dio razloga za ubrzano zagrijavanje leži u geografskom položaju Evrope, koja je povezana s Arktikom – područjem koje se zagrijava još brže, s prosječnim porastom od preko 3,3 stepena. Jedan od uzroka je takozvani albedo-efekat: tamni, ledom nepokriveni Arktički okean upija više sunčeve energije nego reflektirajući led. Sličan proces događa se i u Evropi, gdje su područja poput Alpa, nekad prekrivena snijegom do kasnog ljeta, sve češće bez snježnog pokrivača, što dodatno ubrzava zagrijavanje.

Naučnici zagrijavanje Evrope povezuju i s promjenama u mlaznoj struji, visinskoj struji zraka koja teče sa zapada. Ti nekada stabilni vjetrovi poremećeni su klimatskim promjenama, što dovodi do ekstremnijih vremenskih obrazaca koji se duže zadržavaju nad istim područjima. Studija iz 2022. godine pokazala je da su postala učestalija razdoblja u kojima se mlazna struja dijeli na dva kraka. „Tokom stanja dvostruke mlazne struje vremenski se sistemi preusmjeravaju prema sjeveru, a nad zapadnom Evropom mogu se razviti dugotrajni toplotni valovi“, pojasnila je Efi Rousi, voditeljica studije s Instituta za istraživanje utjecaja klime u Potsdamu.

Paradoksalno, naporima za rješavanje drugog ekološkog problema također se doprinijelo jačem zagrijavanju. Izvještaj „Evropsko stanje klime 2025.“ ističe da su strožiji propisi o kvalitetu zraka iz 1980-ih smanjili zagađenje, ali i doveli do viših temperatura. Prije tih propisa, sitne reflektirajuće čestice sulfata i nitrata iz izduvnih plinova i fabričkih dimnjaka indirektno su hladile kontinent reflektirajući sunčevu svjetlost. Njihovim smanjenjem djelimično je ublažen taj rashlađujući učinak. Klimatski stručnjaci ipak naglašavaju da to ne znači da bi trebalo odustati od smanjenja emisija štetnih plinova.

Potreba za ograničavanjem zagrijavanja naglašena je i u novom izvještaju Svjetske meteorološke organizacije UN-a (WMO) i britanskog Met Officea. Studija predviđa gotovo rekordne globalne temperature u sljedećih pet godina te navodi da je vjerovatno da će svijet prije 2031. doživjeti novu najtopliju godinu u historiji mjerenja. „Zadatak pred nama je jasan“, rekao je početkom juna glavni sekretar UN-a Antonio Guterres, pozvavši na napore za ograničavanje porasta temperature radi „izgradnje sigurnije, pravednije i otpornije budućnosti za sve“. Prošle sedmice UN je izglasao nastavak podrške brzom i pravednom prelasku s fosilnih goriva, a ubrzano uvođenje obnovljivih izvora energije od 2000. godine već je pomaknulo trendove zagrijavanja dalje od najgoreg mogućeg scenarija.