Dvije genetske izmjene naslijeđene od neandertalaca i danas ostavljaju traga na građi savremenih ljudi, čineći ih višim i mišićavijim.

Neandertalci su naseljavali Evropu i zapadnu Aziju od prije otprilike 300.000 do 40.000 godina, a prije nestanka miješali su se s vrstom Homo sapiens. Prethodna istraživanja pokazala su da ljudi čiji preci potiču izvan Afrike nose između jedan i četiri posto neandertalske DNK.

Fosilni zapisi otkrivaju da su neandertalci imali širu grudnu kost, deblje kosti i razvijeniju muskulaturu od većine današnjih ljudi. Genetičar Bastien Lamas s Univerziteta u Adelaideu ističe da nova studija nudi uvjerljiv molekularni mehanizam koji objašnjava te robusne karakteristike.

Ostaci drevnog genoma

Očuvani ostaci neandertalaca izuzetno su rijetki, a dosad su naučnici uspjeli rekonstruisati tek oko pet potpunih ili gotovo potpunih genoma. Većina uzoraka njihove DNK fragmentirana je i pruža samo djelimične podatke.

Istraživači su se usredsredili na receptor hormona rasta, koji reguliše razvoj kostiju i mišića. Koristeći tri visokokvalitetna i dva srednje kvalitetna neandertalska genoma, identificirali su dvije izmjene u aminokiselinama tog receptora.

Utvrdili su da je ova varijanta ušla u moderne populacije kroz miješanje prije otprilike 47.000 godina. Danas je nosi oko 20 odsto stanovnika Južne Azije i 15 odsto onih u Istočnoj Aziji, dok je kod Evropljana prisutna u samo 0,5 odsto slučajeva, a kod ljudi iz subsaharske Afrike uopće je nema.

Kako bi provjerili funkciju drevnih promjena, naučnici su genetski modificirali mišje ćelije da proizvode ili neandertalsku ili savremenu verziju receptora. Ćelije s neandertalskim receptorom umnožavale su se oko 39 odsto brže tokom pet dana u odnosu na one s modernom varijantom.

Analizirajući zdravstvene i genetske podatke više od 1,1 milion odraslih osoba iz pet biobanki, otkrili su da su nosioci neandertalske varijante u prosjeku bili viši za 0,3 centimetra. Također su imali 0,25 kilograma više mišićne mase, navodi Philipp Khaitovich s Instituta Max Planck za evolucionu antropologiju u Leipzigu.

Kombinacija drevne genomike, eksperimentalne ćelijske biologije i savremenih osobina najzanimljiviji je dio studije, smatra Lamas. To je detaljan primjer kako DNK naslijeđena od neandertalaca može djelovati na tačno određen molekularni put i doprinijeti značajnim razlikama među današnjim ljudima.

Ova drevna varijanta povezana je i s nekoliko osobina lica i lobanje. Ljudi koji je nose češće imaju kraću zadnju stranu donje vilice, veću sklonost nepravilnom zagrižaju i kraće korijene zuba.

Razbijanje stereotipa

Antropolog John Hawks s Univerziteta Wisconsin–Madison smatra fascinantnom rasprostranjenost neandertalske varijante u azijskim populacijama.

„Neandertalci su najpoznatiji po evropskim fosilima, ali evropske grupe ne pokazuju ovaj alel ni približno često kao azijske populacije“, ističe on.

Mnogi bi mogli biti iznenađeni što neandertalski gen čini ljude višim, jer postoji stereotip da su bili niskog rasta. Međutim, to je vrijedilo samo u poređenju s ranim modernim ljudima koji su kasnije stigli u Evropu. Širom Evroazije, prosječna visina današnjih ljudi često je niža od one koju su imali evropski neandertalci.

Hugo Zeberg, evolucioni genetičar s Instituta Karolinska u Stockholmu, upozorava da je ova varijanta samo jedan od mnogih genetskih faktora koji utiču na rast i oblik tijela. Ona sama ne može objasniti neandertalski tip tijela niti određuje cjelokupni izgled osobe.