Deveti maj se širom svijeta obilježava kao Dan pobjede nad fašizmom, u znak sjećanja na konačni poraz nacističke Njemačke u Drugom svjetskom ratu. Na današnji dan 1945. godine, u predgrađu Berlina potpisana je bezuslovna kapitulacija, iako je rat u Aziji potrajao još nekoliko mjeseci sve do kapitulacije Japana nakon atomskog napada na Hirošimu i Nagasaki.

Najveći teret borbe i žrtava u ratu protiv nacionalsocijalizma podnio je Sovjetski Savez, pa se u Moskvi tradicionalno organizuje vojna parada posvećena ratnicima koji su izdržali nadljudsku borbu. Kapitulacija je potpisana u Karlshorstu, u štabu sovjetskih snaga, 8. maja u 22:43 po srednjoevropskom vremenu, a stupila je na snagu u 23:01; dokument su potpisali feldmaršal Wilhelm Keitel za Njemačku, maršal Georgij Žukov i general Arthur Tedder za saveznike.

Zbog vremenske razlike između Zapada i Moskve, u Rusiji i zemljama bivšeg Sovjetskog Saveza Dan pobjede obilježava se 9. maja, dok se u zapadnim državama slavi 8. maja, tačno na dan potpisivanja. historijski su se dogodila dva različita potpisivanja kapitulacije: prvo je održano 7. maja u francuskom Remsu, gdje su za Njemačku potpisali general Alfred Jodl, a za saveznike general Walter Bedell Smith, uz sovjetskog predstavnika Ivana Susloparova i francuskog generala Françoisa Seveza.

Međutim, Staljin nije prihvatio taj dokument i zatražio je novo potpisivanje uz prisustvo reprezentativnih sovjetskih predstavnika. General Dwight Eisenhower prihvatio je zahtjev, pa je sutradan u Berlinu, u Karlshorstu, potpisan konačni akt, dok je onaj iz Remsa ostao kao preliminarni.

U konačnom tekstu naglašeno je da se njemačke trupe moraju predati lokalnim zapovjednicima savezničkih snaga, čime je spriječena namjera Berlina da nastavi otpor samo protiv Sovjeta. Zahtjevi Moskve su uvaženi, a potpisivanje u Berlinu imalo je jasnu simboličku poruku.

Zbog svega toga, Dan pobjede se na Zapadu obilježava 8. maja, dok se u Rusiji i na prostorima koje su kontrolisali Sovjeti slavi 9. maja. U Drugom svjetskom ratu život je izgubilo između 60 i 70 miliona ljudi, od čega oko 20 miliona vojnika. Među njima, 1.706.000 bili su građani Jugoslavije, prema podacima iznijetim na Nirnberškom procesu.

Na području Jugoslavije borbe su potpuno prestale tek 15. maja. Porazom nacističke Njemačke slomljena je i ideologija nacionalsocijalizma koja je, kroz takozvano konačno rješenje, dovela do holokausta i smrti oko šest miliona Jevreja, kao i miliona drugih žrtava širom svijeta.

Pored obilježavanja pobjede nad fašizmom, Evropljani danas proslavljaju i Dan Evrope – 76. godišnjicu Schumanove deklaracije, koja je postavila temelje za stvaranje Evropske unije i donijela decenije mira i prosperiteta. Ove godine se obilježavaju i dvije važne prekretnice: 40 godina od pridruživanja Portugala i Španije EU, te 40 godina od prve zvanične proslave Dana Evrope.

Širom država članica EU i šire održavaju se brojni događaji, a institucije Unije otvaraju svoja vrata posjetiocima uz edukativne aktivnosti. Značajni objekti i spomenici u Evropi i svijetu bit će osvijetljeni bojama evropske zastave.

„U svijetu koji se brzo mijenja, EU i njene institucije rade na zaštiti demokratije, podsticanju prosperiteta i jačanju sigurnosti. Dan Evrope je prilika za građane i njihove institucije da se okupe kako bi proslavili svoju zajedničku zajednicu i dostignuća“, poručuju iz Evropske unije.