Nova naučna studija tvrdi da je pronašla objašnjenje za dugotrajnu misteriju ogromnog područja u Atlantskom okeanu koje se značajno ohladilo posljednjih decenija. Riječ je o fenomenu poznatom kao “hladna tačka” ili “zona bez zagrijavanja”, čija je temperatura od 1900. godine opala za gotovo jedan stepen Celzijusa. Istraživači upozoravaju da bi to mogao biti zloslutni znak da se Zemlja brzo približava jednoj od najopasnijih klimatskih prekretnica.

Godinama su naučnici raspravljali da li je ova anomalija posljedica gubitka toplote sa površine okeana usljed promjena vjetrova i oblaka ili pak signal slabljenja ključnog sistema okeanskih struja koje prenose toplotu. Najnovije istraživanje podržava drugu opciju, što ukazuje na zabrinjavajući razvoj situacije. Atlantska meridijanska cirkulacija (AMOC) funkcioniše poput ogromnog okeanskog transportera koji povlači toplu vodu iz tropskih krajeva prema sjevernoj hemisferi, gdje se hladi, tone i vraća na jug.

Više studija pokazuje da ovaj sistem slabi upravo zbog globalnog zagrijavanja izazvanog ljudskim djelovanjem, koje topi led i donosi ogromne količine slatke vode u okean, remeteći osjetljivu ravnotežu temperature i saliniteta. Neki naučnici upozoravaju da se AMOC približava prekretnici već u ovom vijeku, nakon čega bi kolaps bio gotovo neminovan. Zaustavljanje AMOC-a imalo bi katastrofalne globalne posljedice: ubrzani porast nivoa mora na istočnoj obali SAD-a, ekstremno hlađenje Evrope i promjene monsuna u Africi koje bi dovele do dugotrajnih suša.

Autori studije su kombinovali podatke o toploti okeana sa instrumenata i satelita s klimatskim modelima kako bi bolje razumjeli šta se dešava u ovom dijelu Atlantika. Otkrili su da se hlađenje “hladne tačke” odvija ne samo na površini, već i u dubokim slojevima okeana, gdje atmosferski uticaji poput vjetrova i oblaka imaju znatno slabiji efekat. Prema riječima Stefana Ramstorfa, profesora fizike okeana na Univerzitetu u Potsdamu i jednog od autora, sve indikacije upućuju na uticaj AMOC-a koji mijenja prijenos toplote u okeanu, što izaziva hlađenje “hladne tačke”.

Ramstorf je također istakao da postoje brojni drugi dokazi, nezavisni od “hladne tačke”, da AMOC slabi te da je prema pojedinim studijama sada najslabiji u posljednjih 1.000 godina. Rene van Vestern, istraživač mora i atmosfere na Univerzitetu u Utrehtu koji nije učestvovao u studiji, priznao je da su prethodna istraživanja pokazala da se “hladna tačka” može objasniti isključivo atmosferskim uslovima, ali je dodao da nova studija pruža dosljedne rezultate u više različitih skupova podataka, čime jača pouzdanost zaključaka.

Dejvid Tornali, profesor okeanskih i klimatskih nauka na Univerzitetskom koledžu u Londonu, koji također nije bio uključen u istraživanje, rekao je da studija dodatno pojačava dokaze o vezi između “hladnog područja” i slabljenja AMOC-a, ali je upozorio da nedostatak terenskih podataka znači da postojeće zbirke treba posmatrati kao dobre aproksimacije, a ne kao savršen prikaz stvarnosti. Dodao je da neizvjesnosti ostaju i da ovo vjerovatno neće biti posljednja riječ o toj temi. Džonatan Bejker, viši klimatolog u Meteorološkoj kancelariji Velike Britanije, složio se sa stavom da studiju treba posmatrati kao dodatni dokaz uticaja AMOC-a na “hladnu tačku”, ali ne i kao konačan odgovor na pitanje.