Volfram, metal neophodan za proizvodnju alata, mašinstvo i vojnu industriju, postaje sve skuplji i strateški važniji u današnjem svijetu. Rat u Iranu podigao je cijenu ovog metala na rekordni nivo, što za njemačku i evropsku privredu predstavlja ozbiljan signal za uzbunu.

Kritična i strateška sirovina

Za Njemačku i Evropsku uniju volfram je posebno osjetljivo pitanje, jer je u Briselu zvanično klasifikovan kao kritična i strateška sirovina. Nedavni snažan rast cijena u velikoj mjeri je povezan s ratom, rastućom vojnom potrošnjom i geopolitičkom zavisnošću.

Krajem marta cijena amonijum‑paravolframata – najvažnijeg međuproizvoda u proizvodnji volframa – dostigla je rekordnih 3.150 američkih dolara po metričkoj tonskoj jedinici na tržištu u Rotterdamu. To predstavlja rast od oko 50 posto od početka rata u Iranu i po razmjerima je uporedivo s istovremenim rastom cijena nafte.

Rat u Iranu dodatno gura cijenu nagore

Volfram je izuzetno tvrd metal s najvišom tačkom topljenja među metalima – 3.422 stepena Celzijusa. Upravo zbog toga se koristi za proizvodnju protivoklopne municije i komponenti raketa, kakve se upotrebljavaju u ratu u Iranu. Za razliku od brojnih industrijskih primjena, volfram iz raketa se ne može reciklirati, pa se sa svakom raketom koja eksplodira ovaj metal nepovratno gubi.

Kina dominira svjetskom proizvodnjom volframa

Međutim, volfram je bio oskudan i prije najnovije eskalacije na Bliskom istoku. Od kraja decembra cijena se više nego utrostručila, a od juna 2025. godine čak je porasla više od sedam puta. Ključni faktor je Kina, koja dominira globalnom proizvodnjom volframa: prema podacima Američke geološke službe, Kina je prošle godine proizvela 67.000 tona, što čini oko 79 posto svjetske proizvodnje.

Kineska kontrola izvoza dodatno smanjuje ponudu

U februaru 2025. Peking je uveo nove izvozne kontrole, dijelom kao odgovor na sve napetije odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama. Od tada se kineski izvoz volframa smanjio za oko 40 posto, jer izvoznicima sada trebaju državne dozvole za izvoz robe iz Kine. Uz to dolaze i strukturni problemi: opadajuća kvaliteta rude i strožije proizvodne kvote smanjile su kinesku rudarsku proizvodnju.

Mašinstvo i odbrana: zašto je Evropa ranjiva

Smanjen izvoz iz Kine ne pogađa samo rastuću vojnu potražnju, već i industriju koja ima ogromnu potrebu za volframom. Njegova tvrdoća i otpornost na visoke temperature čine ga ključnim za proizvodnju tvrdometalnih komponenti – poput svrdla, glodala, reznih pločica i drugih preciznih alata.

Za Saveznu Republiku Njemačku je rekordna cijena volframa posebno kritična, jer se ovaj metal koristi upravo u granama koje čine industrijsku kičmu njemačke privrede: mašinstvu, preradi metala i automobilskoj industriji. Evropska unija, u okviru Akta o kritičnim sirovinama, volfram izričito navodi kao strateški važan za avio‑svemirsku industriju i odbranu.

Nekada nišni, volfram je tako postao strateški metal i usko grlo. Rat u Iranu dodatno zaoštrava situaciju, a ovaj primjer jasno pokazuje koliko su Njemačka i Evropa ranjive kada je riječ o kritičnim sirovinama – kako u industriji, tako i u sektoru odbrane.