Prema podacima Zelenog barometra za male i srednje preduzeća (MSP) u 2025. godini, čak 78 odsto firmi u Bosni i Hercegovini zelenu tranziciju doživljava kao priliku za unapređenje poslovanja. Ove rezultate objavio je Centar za odgovorno poslovanje BiH, koji djeluje u okviru Vanjskotrgovinske komore BiH (VTK BiH).

Centar je osnovan kroz inicijativu Evropske unije za razvoj privatnog sektora u BiH, koju sufinansiraju EU i Vlada SR Njemačke, a provodi je GIZ. U partnerstvu sa Sarajevo School of Science and Technology (SSST) izrađen je Zeleni barometar MSP, analitički alat koji kontinuirano prati percepcije, prakse i izazove malih i srednjih preduzeća u kontekstu zelenih politika.

Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 103 validna odgovora prikupljena iz različitih sektora i geografskih područja BiH. Zahvaljujući metodološkom kontinuitetu s prethodnim ciklusom iz 2024. godine, omogućena je pouzdana uporedna analiza i praćenje trendova.

Direktorica Sektora privrede VTK BiH Ognjenka Lalović istakla je da rezultati ukazuju na umjeren, ali jasan rast svijesti MSP o uticaju zelene tranzicije na njihovo poslovanje. Dodala je da, u poređenju s 2024., veći broj preduzeća prepoznaje regulatorne i tržišne posljedice zelenih politika, naročito u vezi s izvozom i usklađivanjem sa standardima Evropske unije.

Preciznije, 78 odsto MSP zelenu tranziciju smatra poslovnom prilikom (u potpunosti ili djelimično), dok 73 odsto firmi planira u naredne dvije godine preduzimati aktivnosti na poboljšanju efikasnosti. Ipak, zelena tranzicija se i dalje uglavnom posmatra kao trošak i regulatorni zahtjev, a njen strateški potencijal tek postepeno ulazi u poslovne modele.

Profesor na SSST-u Nedim Čelebić naveo je da čak 56 odsto preduzeća koristi vlastita sredstva kao glavni izvor finansiranja, dok grantove koristi samo šest odsto MSP. Istakao je da postoji spremnost za buduća ulaganja, ali da je ona jasno uslovljena dostupnošću finansijske i tehničke podrške.

„MSP izražavaju potrebu za kombinacijom grantova, povoljnih kredita i stručne pomoći u pripremi i implementaciji projekata, što potvrđuje da finansijski instrumenti imaju ključnu ulogu u ubrzanju tranzicije“, dodao je Čelebić.

Prema istraživanju, MSP u BiH najčešće provode mjere energetske efikasnosti i racionalizacije potrošnje resursa. To uključuje optimizaciju potrošnje električne energije, smanjenje otpada te efikasnije upravljanje sirovinama i vodom. Ove mjere su u velikoj mjeri motivisane smanjenjem operativnih troškova i relativno brzim povratom investicije. Primjera radi, 46 odsto MSP ulaže u energetsku efikasnost, dok 29 odsto firmi ulaže ili planira ulagati u obnovljive izvore energije.

Kao ključne prepreke, 61 odsto MSP navodi administrativne i pravne barijere, 60 odsto nedostatak znanja i stručnosti, a 57 odsto ističe nedostatak grantova. Ograničeni interni kapaciteti i manjak ekspertize dodatno usporavaju proces. Odsustvo značajnijih institucionalnih promjena između dva ciklusa djelimično objašnjava spor napredak u pojedinim područjima.

Rezultati Zelenog barometra za 2025. potvrđuju da MSP u Bosni i Hercegovini nisu pasivni posmatrači zelene tranzicije, već preduzeća koja se prilagođavaju i postepeno usvajaju održive prakse.

Ipak, za ubrzanje procesa potrebni su snažniji i dostupniji finansijski instrumenti, pojednostavljenje administrativnih procedura, jačanje tehničke i konsultantske podrške, te razvoj tržišnih podsticaja i integracija MSP u zelene lance vrijednosti.

Posebno se naglašava potreba za integriranim pristupom koji kombinuje finansijske instrumente, tehničku podršku i razvoj tržišnih mehanizama kako bi se ubrzala realizacija zelenih investicija.