Nekadašnji plavi pasoš SFRJ simbolizirao je slobodu kretanja između Istoka i Zapada, dok današnja putna isprava Bosne i Hercegovine zauzima tek 52. poziciju na svjetskoj rang-listi.

Iako bh. građanima omogućava putovanje bez vize u 122 zemlje, to je znatno manje u odnosu na najmoćnije dokumente poput singapurskog, koji otvara vrata ka 192 destinacije.

Najnoviji Henley Passport Index za 2026. godinu, koji rangira države prema broju zemalja dostupnih bez prethodne vize, otkriva da BiH zaostaje za većinom članica Evropske unije, čiji građani u prosjeku imaju slobodan pristup u više od 180 država.

Iako je bh. pasoš danas znatno vrijedniji nego u prvim poslijeratnim godinama, kada su vize bile neophodne za gotovo sva veća evropska putovanja, još uvijek nije dostigao nivo najbolje rangiranih evropskih i azijskih zemalja.

U praksi, građani BiH bez vize mogu putovati u veći dio Evrope, te u brojne turističke i poslovne centre poput Turske, Ujedinjenih Arapskih Emirata, Japana, Južne Koreje i većeg dijela Latinske Amerike.

Međutim, za neka od najvažnijih tržišta rada, obrazovanja i poslovanja, kao što su SAD, Kanada i Velika Britanija, i dalje su potrebne dodatne vizne procedure. Ograničenja su posebno izražena kod udaljenih destinacija – za Australiju, Indiju, Vijetnam, Tajland i Šri Lanku potrebne su dodatne dozvole ili vize, dok i popularne turističke zemlje poput Indonezije i Maldiva imaju posebne uslove ulaska.

Regionalni pregled

U regionu, najbolje je rangirana Hrvatska, čija putna isprava zauzima 17. mjesto na svjetskoj listi i omogućava ulazak bez vize u 182 destinacije. Ispred BiH su i Srbija, na 45. poziciji sa 135 zemalja, te Crna Gora, koja je na 47. mjestu sa pristupom u 127 država.

Na vrhu liste došlo je do velikih promjena. Najjači dokument u 2026. godini ima Singapur, čiji građani mogu putovati bez vize u 192 destinacije. Japan, Južna Koreja i UAE nalaze se odmah iza njega sa 188 zemalja. Podaci pokazuju da je Azija u posljednjoj deceniji napravila veliki iskorak, zahvaljujući ekonomskom razvoju, jačanju diplomatije i širenju međunarodnih sporazuma.

Evropa i dalje zadržava snažnu poziciju. Norveška je peta sa 186 destinacija, Švicarska šesta sa 185, dok prosjek država Evropske unije i Velika Britanija omogućavaju pristup u 184 zemlje.

Zanimljiv je i pad SAD-a. Iako američka putna isprava i dalje spada među najjače u svijetu, sa vrha liste prije deset godina pala je na 27. mjesto, sa mogućnošću putovanja bez vize u 180 destinacija.

Na drugom kraju liste nalaze se države čiji građani imaju najmanju slobodu kretanja. Najslabije rangirana je avganistanska putna isprava, sa pristupom u svega 22 destinacije. Slijede Sirija sa 25, Irak sa 28, Pakistan sa 29 i Jemen sa 30 bezviznih odredišta.

Henley indeks zasniva se na broju zemalja u koje se može ući bez prethodnog dobijanja vize, ali se računaju i destinacije sa vizom po dolasku ili jednostavnom elektronskom procedurom.

Rijetka privilegija

Jugoslovenska putna isprava iz Titove ere važila je za jednu od najvrednijih u Evropi i omogućavala građanima relativno slobodno kretanje između Istoka i Zapada.

Zahvaljujući politici nesvrstanosti i specifičnom položaju Jugoslavije tokom hladnog rata, njeni građani mogli su putovati u veliki broj zemalja bez složenih viznih procedura.

Takov položaj bio je rijetka privilegija među evropskim socijalističkim državama tog vremena, piše Glas.