Prije oko 5,4 miliona godina, kroz područje današnje Turske i Sirije tekle su dvije velike rijeke – Paleo-Karasu i Paleo-Murat, koje su se ulijevale u tadašnji Mediteran, pokazalo je novo naučno istraživanje.

Usljed tektonskih pomaka, njihovi tokovi su se vremenom mijenjali, što je naposljetku dovelo do njihovog spajanja i formiranja današnjeg Eufrata.

Prema nalazima studije, Paleo-Murat je promijenio smjer prije otprilike 3,6 miliona godina, dok je Paleo-Karasu preusmjeren oko 800.000 godina kasnije; obje rijeke su potom krenule prema jugoistoku, ka Perzijskom zalivu, stvarajući savremeni tok Eufrata.

Zajedno s rijekom Tigris, Eufrat je omogućio nastanak plodnog područja Mesopotamije, istočnog dijela Plodnog polumjeseca, regije koja se često naziva kolevkom civilizacije.

Upravo su zahvaljujući ovim rijekama drevne civilizacije poput Sumerana i Asiraca prije otprilike 6.000 godina razvile poljoprivredu, gradove i složena društva.

Istraživanje objavljeno u časopisu “Nature Geoscience” donosi dosad najdetaljnije objašnjenje porijekla Eufrata i razrješava dugogodišnje naučne rasprave o tome da li je ova rijeka nastala iz jednog ili više drevnih vodotokova.

“Savremeni pejzaž na kopnu, zajedno sa sedimentima zakopanim ispod mora, i dalje čuva jasne tragove drevnog Eufrata. Da Paleo-Murat i Paleo-Karasu nisu promijenili svoje tokove i spojili se kada jesu, nije jasno da li bi se Plodni polumjesec razvio na način na koji ga danas poznajemo”, izjavio je vodeći autor studije Andrew Madof, viši seizmički stratigraf u kompaniji Chevron.

Istraživači su koristili seizmičke podatke, satelitske snimke i geološke karte kako bi rekonstruirali istoriju rijeke, posebno analizirajući naslage stare između pet i šest miliona godina pronađene uz obale Libana i Turske, koje su otkrile tragove dvije drevne rijeke.

Ove rijeke tekle su tokom i neposredno nakon takozvane Lionel Messinske krize saliniteta, perioda koji je trajao oko 700.000 godina, kada je zbog tektonskih procesa najveći dio Mediterana gotovo presušio. Kada se more ponovo napunilo prije otprilike 5,33 miliona godina, potopilo je kanale i sedimente koje su ostavile Paleo-Karasu i Paleo-Murat – upravo ti tragovi omogućili su naučnicima današnju rekonstrukciju.

“Praktično smo pratili zakopane otiske drevnog Eufrata ispod mora i povezivali ih s mjestima gdje se isti tragovi ponovo pojavljuju na kopnu”, objasnio je Madof.

Naučnici su dodatno analizirali pomjeranja duž rasjeda i posljedice drevnih zemljotresa kako bi utvrdili kada su se promjene tokova dogodile. Prema njihovim procjenama, obje rijeke bile su veće od današnjeg Nila prije nego što su se spojile u jedinstveni sistem.

Istraživanje ukazuje i na mogući značaj ovih rijeka za migracije životinja i ranih ljudi, budući da je položaj velikih riječnih sistema određivao dostupnost vode na putu između Afrike i Levanta, što je moglo utjecati na kretanje brojnih vrsta tokom miliona godina.

“Razumijevanje načina na koji je nastao Eufrat pomaže nam da bolje shvatimo kako velike promjene u raspodjeli vode mogu preoblikovati pejzaže i stvoriti uslove neophodne za razvoj života”, zaključio je Madof.