Svemirski teleskop “James Webb” omogućio je naučnicima da zaviru u burnu prošlost najudaljenije planete Sunčevog sistema, otkrivši dokaze o ogromnoj katastrofi koja se dogodila prije više milijardi godina. Istraživači iz NASA-e, koristeći podatke ovog teleskopa, zaključili su da je nebesko tijelo veličine Plutona izazvalo seriju sudara i potpuni haos u Neptunovom sistemu.

Tim stručnjaka analizirao je sastav tri mala unutrašnja Neptunova mjeseca – Proteus, Larisa i Galateja – kao i prašnjave prstenove koji okružuju planetu. Ova posmatranja pružila su im ključne informacije o tome šta se dešavalo u tom udaljenom dijelu svemira.

Tragovi glinenih minerala

Uzorci su pokazali prisustvo glinenih minerala koji se obično nalaze duboko u unutrašnjosti velikih nebeskih tijela u vanjskim dijelovima Sunčevog sistema. Slični minerali, bogati magnezijumom, poznati su sa patuljaste planete Ceres u asteroidnom pojasu između Marsa i Jupitera, ali i iz nekih meteorita.

Planetolog Rajli Dejvis, glavna autorica studije i postdoktorska istraživačica na Univerzitetu u Kaliforniji u San Dijegu, objasnila je da je za formiranje ovih minerala neophodan dugotrajan kontakt tečne vode i stijena. Ona je naglasila da su sami mjeseci premali i prehladni za takve hemijske procese, što znači da je glina morala poticati iz unutrašnjosti mnogo većeg, drevnog tijela.

Prisustvo ovog materijala na Neptunovim unutrašnjim mjesecima ukazuje na kataklizmički događaj koji je uništio ta drevna tijela i izložio njihovu unutrašnjost. Od tih ostataka, kako je rekla Dejvis, kasnije su se formirali mali mjeseci i prstenovi koje danas vidimo.

Uloga Tritona u katastrofi

Naučnici vjeruju da je glavni krivac za ovu kataklizmu Triton, najveći Neptunov mjesec, koji je prvobitno nastao u Kajperovom pojasu. Tokom prve milijarde godina nakon formiranja Sunčevog sistema, u haotičnom periodu kada su se velike gasovite planete pomjerale, Neptunova gravitacija je zarobila Triton.

Triton, nešto veći od Plutona ali manji od Zemljinog Mjeseca, svojim gravitacionim uticajem poremetio je orbite prvobitnih Neptunovih mjeseca, što je dovelo do njihovih međusobnih sudara. Od dijelova tih sudara nastali su današnji unutrašnji mjeseci, tvrde istraživači.

Dejvis je istakla da je unutrašnjost velikih ledenih mjeseca obično skrivena ispod debelih slojeva leda, ali da unutrašnji Neptunovi mjeseci možda pružaju jedinstvenu priliku za direktno posmatranje tog materijala.

Širi kontekst i alternativna objašnjenja

Za razliku od Jupitera, Saturna i Urana, koji imaju sisteme mjeseca formiranih oko samih planeta, Neptunov sistem je drugačiji. Neptun, udaljen oko 30 puta više od Sunca nego Zemlja, ima 16 poznatih mjeseca. Triton, sličan Plutonu po sastavu, ima led od azota, metana i ugljen-dioksida na površini, te tanku azotnu atmosferu.

Istraživači su također naveli alternativno, iako manje vjerovatno objašnjenje – da je neko drugo tijelo iz Kajperovog pojasa, veličine Plutona, prošlo preblizu Neptuna i bilo razoreno njegovom gravitacijom.

Dejvis je zaključila da priča o Neptunovim mjesecima podsjeća na burnu istoriju Sunčevog sistema i da je to upečatljiv primjer kako jedan slučajni događaj može iz temelja promijeniti arhitekturu planetarnog sistema.