Uspjeh američkih naučnika označava prekretnicu – uz pomoć vještačke inteligencije po prvi put su dizajnirani potpuno novi, funkcionalni virusi koji se mogu razmnožavati u laboratoriju. Riječ je o 16 bakteriofaga koji napadaju isključivo bakterije, bez prijetnje za ljude, što otvara vrata novim terapijskim pristupima, prenosi BBC.

Iako ovaj uspjeh donosi velike nade, stručnjaci upozoravaju na sigurnosne izazove koje donosi sve naprednija AI tehnologija. Dok se AI već koristi za razvoj antibiotika, stvaranje održivog virusa od nule predstavlja znatno veći izazov.

Brian Hie sa Univerziteta Stanford ističe da je ovo prvi put da je generativna AI uspjela kreirati cijeli genom, sposoban za replikaciju i funkcionisanje unutar ćelija, što je dosad bilo nepoznato područje.

Tehnologija se zasniva na modelima sličnim ChatGPT-u, koji umjesto teksta predviđaju genetske sekvence – ono što naučnici nazivaju “jezikom života”. Modeli Evo1 i Evo2, obučeni na ogromnim bazama genetskih podataka, usavršeni su za stvaranje bakteriofaga, virusa koji ciljaju određene bakterije.

Istraživači su odabrali 302 najperspektivnija dizajna, a njih 16 pokazalo se efikasnim protiv E. coli. Samuel King, doktorand u laboratoriju, opisao je trenutak kada su primijetili djelovanje faga na Petrijevim zdjelicama – čiste mrlje koje su ukazivale na uništene bakterije.

“Bili smo nevjerovatno uzbuđeni”, rekao je King, dok se Hie prisjeća aplauza u prostoriji kada su rezultati podijeljeni s timom.

Ovaj napredak mogao bi omogućiti nove načine liječenja infekcija otpornih na antibiotike, ali i ukazuje na mogućnost AI da dizajnira biologiju izvan prirodnih okvira. Hie vidi potencijal za “golemo poboljšanje ljudskog zdravlja”, ali priznaje i zabrinutost zbog moguće zloupotrebe.

U komentaru u časopisu Science, dr. Thomas Inglesby i dr. Moritz Hanke sa Johns Hopkins univerziteta ističu “hitna pitanja o biološkoj sigurnosti”, naglašavajući da više nije pitanje hoće li se generativni dizajn virusa koristiti, već kako to učiniti bez štete.

Oni upozoravaju na potrebu izbjegavanja rada na virusima koji mogu uzrokovati bolesti. Istraživači su već poduzeli mjere opreza – izbacili su opasne viruse iz baze za obuku, radili samo na fagima i u strogo kontrolisanim uslovima. Hie smatra da su postojeće zaštite dovoljne za odgovornu upotrebu.

Virusi se ne smatraju živim bićima, pa bi stvaranje živih organizama uz pomoć AI zahtijevalo još veći iskorak. Genom faga ima oko 5.400 baznih parova, dok najmanji živi genom ima 500.000, a ljudski tri milijarde. Hie kaže da je stvaranje jednostavnih organizama “vjerojatno zahtijevalo puno truda, ali nije nemoguće” i dodaje da su zainteresirani za taj put.

Profesor Marc Güell sa Univerziteta Pompeu Fabra naziva studiju “vrlo značajnom prekretnicom”, jer po prvi put u istoriji počinjemo dizajnirati biologiju na računalu, što otvara mogućnosti za rješavanje velikih izazova, poput razvoja faga protiv bolesti i antitijela za imunoterapiju.

Profesor Patrick Cai iz Manchestera dodaje da studija “sugerira da jezični modeli genoma počinju učiti principe dizajna kodirane evolucijom”, što otvara vrata pisanju genoma uz pomoć AI.