Cijene dizelskog goriva u Evropi porasle su za više od 30 posto od početka rata na Bliskom istoku, ističući zavisnost kontinenta od uvezene energije i i dalje dominantnu ulogu dizela na tržištu automobila. Očekuje se da će vikend uskrsnjih praznika donijeti ogroman porast potražnje, s redovima na benzinskim pumpama.

Dizel pod pritiskom

Dizel je bio pod većim pritiskom od ostalih goriva, čak i prije rata. Stručnjaci upozoravaju da će njegova cijena rasti i dalje, što će imati uticaj na inflaciju, sve dok je trgovina kroz Hormuški tjesnac blokirana. Cijena barela dizela u Evropi premašila je 200 američkih dolara 2. aprila, što je najviša nivo od marta 2022. godine i ruske invazije na Ukrajinu.

Dizel je i dalje najraširenije gorivo u Evropi. Iako električni automobili bilježe rast u novim prodajama, kamioni, poljoprivredni traktori, autobusi, građevinska mehanizacija, pa čak i brodovi, i dalje zavise od dizela. Prema podacima udruženja FuelsEurope, dizel je činio 86 odsto prodaje goriva za transport u Latviji, 73 odsto u Francuskoj i 66 odsto u Njemačkoj u 2024. godini.

Zavisnost od uvoza i alternativni izvori

Evropska unija je sada neto izvoznik benzina, uglavnom za Sjedinjene Američke Države i Afriku, ali uvoznik dizela. Rusija je bila glavni izvor dizela za Evropu sve do potpunog napada Moskve na Ukrajinu 2022. godine, koji je pokrenuo međunarodne sankcije. Sada se zemlje EU okreću Indiji, Turskoj, SAD-u i Saudijskoj Arabiji za opskrbu.

Prema podacima konsultantske kuće Rystad Energy, države Bliskog istoka opskrbljivale su više od polovine evropskog dizela u 2025. godini, a oko trećine tog goriva prolazilo je kroz Hormuški tjesnac. Evropa se sada muči da pronađe alternative. Slovačka je u martu naredila 30-dnevno ograničenje prodaje dizela, dok stranci tamo moraju platiti više za gorivo. Irska i Španija privremeno su smanjile poreze na ovo gorivo.

“Rafinerije rade punim kapacitetom,” rekao je stručnjak francuskog energetskog giganta TotalEnergies, koji ima šest rafinerija širom Evrope. “Čak i uz maksimalno podešavanje naših postavki, prostor za manevar ostaje minimalan,” dodao je.

Susan Bell, specijalistkinja za tržišta roba u Rystad Energy, istakla je da ako dođe do nestašice običnog benzina, Evropa može smanjiti svoj izvoz. Međutim, to ne funkcioniše za dizel. “Najefikasnije i najekonomičnije rješenje za Evropu bilo bi da nabavlja dizel iz Rusije,” rekla je Bell. Međutim, EU neće u skorije vrijeme ukinuti svoje sankcije. Odlaganje održavanja rafinerija, korištenje strateških rezervi i smanjenje potrošnje čine se jedinim drugim načinima da se djelimično riješi ovaj neravnoteža.