Dekan Fakulteta političkih nauka Sead Turčalo ocijenio je da je ostavka Christiana Schmidta rezultat pritiska nove američke administracije koja je željela njegov odlazak, a da je izostanak jasne zamjene otvorio prostor za spekulacije o mađarskom ili italijanskom diplomati.

Podrška Brisela Schmidtu, smatra Turčalo, više govori o nemoći Evropske unije nego o njenoj stvarnoj političkoj snazi, jer EU nije bila spremna ulaziti u sukob sa Sjedinjenim Američkim Državama ni po pitanju visokog predstavnika ni južne interkonekcije.

Nakon dolaska nove administracije u Washingtonu, evropske institucije ostale su nespremne, a Turčalo ističe da Evropa nije izvukla pouke iz prvog mandata Donalda Trumpa, te da se sada nalazi u stanju nesnalaženja.

Bosna i Hercegovina je, prema njegovim riječima, ostavljena na margini interesa velikih aktera, doslovno na „rubu ruba“ Evropske unije, dok je cilj pritisaka na Schmidta bio političko uklanjanje ključne figure međunarodne zajednice i otvaranje puta za novog visokog predstavnika bez značajnog utjecaja EU.

Turčalo upozorava na dugoročnu štetu koju američka politika nanosi demokratskim institucijama i transatlantskim odnosima, ističući da je dovedeno u pitanje povjerenje u demokraciju kao sistem.

Posebno problematičnim vidi mogućnost da budući visoki predstavnik bude iskorišten za normalizaciju politike secesionizma i produbljivanje etno-teritorijalnih podjela, uz istovremeni izostanak koordinisanog diplomatskog djelovanja domaćih aktera prema ključnim centrima moći.

Na kraju je ocijenio da pojedini signali iz američke administracije otvaraju prostor za reinterpretaciju Dejtonskog mirovnog sporazuma, što bi moglo dovesti do okončanja uloge OHR-a u Bosni i Hercegovini.

Profesor međunarodnih odnosa Adnan Huskić smatra da su Schmidtove poruke bile prvenstveno upućene evropskoj javnosti kako bi upozorio da BiH ne smije biti tretirana kao trajno stabilizovano pitanje, jer malo ko u EU ozbiljno razmatra mogućnost političkog urušavanja koje bi stvorilo sigurnosni problem.

Evropa, prema Huskićevim riječima, ima druge prioritete – Ukrajinu, odnose sa SAD-om, Kinu i globalni geopolitički preustroj – dok istovremeno nema jasnu strategiju prema Zapadnom Balkanu, nalazeći se u procesu unutrašnjeg preispitivanja.

Bosna i Hercegovina je, dodaje, daytonskim ustrojstvom dizajnirana kao država otvorena vanjskim uticajima, što je čini izrazito ranjivom na globalne promjene koje se direktno odražavaju i na domaću političku retoriku.

Trendovi su, naglašava Huskić, iznimno negativni, a BiH nema kapacitet da adekvatno reaguje, zbog čega joj i dalje treba stabilno regionalno okruženje i prisustvo OHR-a.

U vezi s izborom novog visokog predstavnika, sve se češće govori o potrebi da bude prihvatljiv za sva tri konstitutivna naroda, ali i o smanjenju političkog kapaciteta OHR-a, dok ključnim pitanjima postaju državna imovina i energetska infrastruktura, posebno južna interkonekcija koja je, prema njegovim riječima, jedan od glavnih interesa SAD-a u BiH.

Huskić smatra da postoji žurba da se određeni procesi završe prije američkih izbora, jer bi političke promjene u Kongresu mogle drugačije otvoriti pitanje Zapadnog Balkana, a Evropska unija se danas u Washingtonu sve više posmatra kao problem, a ne kao partner, uz ekonomsku logiku slabljenja Unije kroz jačanje pojedinačnih država.

Ocijenio je da današnja američka administracija predstavlja duboki potres unutar najmoćnije države svijeta, koja je izgubila raniji normativni karakter i simbol međunarodnog prava i demokratskih principa.