Globalni pozicioni sistem (GPS) na teretnim brodovima, tankerima i drugim plovilima zaglavljenim na Bliskom istoku zbog šírenja sukoba vjerovatno je lošiji od onog u vašem mobilnom telefonu. Eksperti kažu da to objašnjava zašto je, od početka američko-izraelskih udara, ometanje satelitskih navigacionih signala ostavilo oko hiljadu brodova u Perzijskom zalivu i Omanskom zalivu bez mogućnosti da utvrde svoju lokaciju, bilo trenutno ili kontinuirano.

Zastarjela tehnologija

Dimitris Ampatzidis, viši analitičar za rizik i usklađenost u firmi za energetsku obavještajnu analitiku Kpler, rekao je za AFP da taj broj predstavlja oko polovinu plovila u tom području. Velika većina tih brodova nalazi se kod Ujedinjenih Arapskih Emirata i Omana. Moderni pametni telefoni primaju signale iz četiri grupe satelita: američkog, evropskog (Galileo), ruskog (GLONASS) i kineskog (BeiDou) globalnog navigacionog satelitskog sistema (GNSS).

Međutim, mnogi brodovi slušaju samo originalni civilni GPS signal, koji se zove L1 C/A signal. To je onaj koji postoji od ranih 1990-ih za civilnu upotrebu, objasnio je dr Todd Humphreys, profesor inženjerstva na Univerzitetu Texas u Austinu. Većina brodova stoga ne može da se osloni na BeiDou ili Galileo sisteme u slučaju da je GPS ometen. Situacija je još gora za avione zbog avio regulative.

Ometanje i lažiranje

Ometanje GPS signala nije tako komplikovano, kaže Katherine Dunn, autorica nadolazeće knjige o istoriji GPS-a, ‘Little Blue Dot’. Potrebno je samo još jedan radio predajnik koji može da emituje na istoj frekvenciji, ali glasnije, što stvara ‘zid kaše’. Lažiranje je sofisticiranije – i opasnije, jer utiče na automatski sistem identifikacije broda (AIS). Svako plovilo emituje poruku u sekundi preko univerzalne radio frekvencije koja najavljuje njegov identitet, odredište i položaj.

Lažiranje manipuliše tim sistemom, uzrokujući da pogođeni brod šalje lažnu, ili čak besmislenu lokaciju – što znači da bi brodovi mogli izgledati kao da su na kopnu u Iranu ili Emiratima. Danas se GPS signali ne koriste samo za određivanje lokacije; oni također pokreću brodske satove, radarske sisteme i mjerače brzine, dodala je Dunn. Čak i da su brodovi kod Emirata ili Kuvajta zaštićeni od dron vatre i otpraćeni kroz Hormuški moreuz, navigacija bez GPS-a bila bi opasna.

Kapetan trgovačke marine koji je plovio teretnim brodovima širom svijeta rekao je da je, s obzirom na veličinu brodova, elektronska pomoć postala neophodna za njihovo upravljanje. Posade moraju da pribjegnu korištenju instrumentata iz 20. vijeka – radara ili vidljivih orijentira. Ometanje signala se nedvojbeno koristi i ofanzivno i defanzivno. Države zaljeva usmjeravaju svoje sisteme prema vlastitim obalama kako bi odbile iranske satelitski vođene dronove Šahed – po cijenu, koja se smatra prihvatljivom, remećenja vlastitog života.

Izrael je to učinio 2024., kao i Iran nakon svojih 12 dana sukoba sa Izraelom 2025. Startapovi razvijaju alternativne tehnologije koristeći Zemljino magnetno polje ili inercijalnu navigaciju za vazdušnu i pomorsku navigaciju. Ali za današnje brodove, navigacija bez GPS-a je još uvijek daleka budućnost.