Ko će prvi proizvesti avion šeste generacije i šta to znači?

Dok se širom svijeta još uvijek koriste borbeni avioni pete generacije, poput američkog F-35 ili ruskog Su-57, vojne sile ubrzano rade na razvoju aviona šeste generacije. Ova tehnologija bi mogla u potpunosti preobraziti način na koji se vode vazdušne operacije.

Za razliku od prethodnih generacija, gdje su brzina i nevidljivost igrale ključnu ulogu, šesta generacija donosi potpuno novu strategiju ratovanja. U njoj avion više nije samostalna letjelica, već integralni dio digitalne borbene mreže.

Šta karakteriše avione šeste generacije

Avion šeste generacije nije samo poboljšana verzija lovačkog aviona. On je zamišljen kao pokretni komandni centar, sa sposobnostima da upravlja drugim letjelicama i dronovima, prikuplja i obrađuje velike količine podataka, donosi odluke uz pomoć vještačke inteligencije i djeluje prije nego što ga neprijatelj uopšte detektuje.

Drugim riječima, pilot se transformiše iz pukog pilota u operatera čitavog borbenog sistema. Ključne karakteristike aviona šeste generacije uključuju potpunu mrežnu integraciju, što znači stalnu komunikaciju sa satelitima, razmjenu podataka sa drugim letjelicama i povezanost sa kopnenim i pomorskim jedinicama. Pilot ima uvid u “bojno polje” u realnom vremenu, videći sve, a ne samo ono što je ispred njega.

Vještačka inteligencija (AI) igra značajnu ulogu u analizi prijetnji, predlaganju najboljih akcija, upravljanju senzorima i koordinaciji dronova. U budućnosti, neki avioni šeste generacije mogli bi letjeti i bez pilota. Borba uz pomoć dronova, poznatih kao “loyal wingman”, je još jedna ključna karakteristika. Avion šeste generacije komanduje borbenim dronovima, izviđačkim letjelicama i mamcima za protivničke radare, omogućavajući pilotu da upravlja cijelim “rojem” letjelica iz vazduha.

Napredni senzori i “nevidljivost” su također bitni. Novi avioni koriste infracrvene senzore, pasivne sisteme osmatranja i senzorsku fuziju, sa ciljem da avion prvi vidi, prvi napadne i nestane prije nego što bude otkriven. Motori nove generacije donose veći potisak, manju potrošnju, duži borbeni domet i tiši rad, omogućavajući duže misije bez dopune goriva.

Ko razvija avione šeste generacije

Sjedinjene Američke Države su najdalje odmakle u razvoju aviona šeste generacije kroz program NGAD (Next Generation Air Dominance). Demonstrator je već poletio, testiranja su u toku, a puna operativna upotreba se očekuje oko 2030–2035. SAD su trenutno najbliže stvarnoj primjeni ove tehnologije. Kina paralelno razvija nove motore, AI sisteme i koncepte borbe sa dronovima. Iako zvanično nema potvrđen avion šeste generacije, analitičari smatraju da Kina brzo sustiže SAD.

Evropsko-japanski projekat (GCAP / Tempest) okuplja Veliku Britaniju, Italiju i Japan u zajedničkom razvoju aviona, sa prvim letom planiranim oko 2027–2028. i operativnom upotrebom poslije 2035. FCAS je još jedan evropski projekat Francuske, Njemačke i Španije, čiji je razvoj usporen zbog političkih i industrijskih razlika, ali cilj ostaje isti – šesta generacija poslije 2040.

Rusija trenutno koristi Su-57 (peta generacija), testira nove motore i govori o elementima šeste generacije. Međutim, nema operativan avion šeste generacije, nema potvrđen prototip, a razvoj ide sporije nego kod SAD-a i Kine.

Zaključno, trenutno ne postoji operativan avion šeste generacije. Postoje prototipi i demonstratori, a prava primjena se očekuje tek poslije 2030. SAD su trenutno ispred svih. Budućnost pripada avionima koji razmišljaju, a ne samo lete.

“Budućnost pripada avionima koji razmišljaju, a ne samo lete.”