Svaki put kada koristite mapu na pametnom telefonu ili pratite kretanje dostavnog vozila, oslanjate se na GPS. Međutim, ono što mnogi ne shvataju je da je američki Global Positioning System samo jedan dio šire porodice poznate kao Globalni navigacijski satelitski sistemi (GNSS).

Četiri globalna satelitska sistema kruže oko Zemlje, usmjeravajući avione, brodove, automobile i turiste. Ali, ova tehnologija igra ključnu ulogu i u modernim ratovima, što je otkrio njemački medijski servis DW.

Kako sateliti određuju vašu lokaciju?

U suštini, satelitska navigacija je pitanje vremena. GNSS sateliti imaju izuzetno precizne atomske satove i stalno emituju dvije ključne informacije: svoju tačnu poziciju u orbiti i tačan trenutak kada je signal poslat.

Na Zemlji, prijemnici poput vašeg telefona ili navigacije u automobilu primaju te signale i na taj način određuju svoju tačnu poziciju. To rade pomoću signala s četiri satelita koji pružaju podatke o geografskoj širini, dužini i nadmorskoj visini, plus jedan dodatni signal za ispravljanje vremenskih odstupanja.

GNSS tehnologija je vrlo precizna i duboko integrirana u svakodnevni život, ali ima i skrivenu ranjivost.

“Signali globalnih navigacijskih satelitskih sistema prilično su ranjivi”, izjavio je za DW Den Govard, predsjednik američke Fondacije za otpornu navigaciju i vrijeme. “Oni su izuzetno slabi, što znači da svaka radio-smetnja u njihovoj frekvenciji, bilo slučajna ili namjerna, može da ometa prijem.”

Četiri globalne navigacijske sile: SAD, Rusija, Evropa, Kina

Prva dva globalna navigacijska sistema razvijena su 1970-ih, tokom Hladnog rata između SAD i tadašnjeg Sovjetskog Saveza. Sjedinjene Države su razvile GPS, koji je postao prva satelitska navigaciona mreža s globalnom pokrivenošću i najšire korišten sistem na svijetu.

Otprilike u isto vrijeme, Sovjetski Savez razvio je GLONASS, što je kasnije preuzela Rusija. Početkom 2000-ih, Evropska unija je odlučila da oslanjanje isključivo na GPS ostavlja Evropu previše zavisnom od američke strateške infrastrukture, pa je počela da razvija Galileo.

Sistem BeiDou koji je razvila Kina najnoviji je od ta četiri sistema. Kao i Evropska unija, i kineski vojni planeri željeli su da se smanje oslanjanje na američki GPS.

“GPS, GLONASS i Galileo koriste vrlo slične orbite, sa sličnim brojem satelita na visini od oko 19.000 do 23.000 kilometara”, objašnjava Malkolm Mekdonald, profesor satelitskog inženjeringa na Univerzitetu Strečklajd u Glazgovu. “BeiDou dodatno koristi više orbite kako bi omogućio bolju pokrivenost nad Azijom.”

Globalni navigacioni sistemi u ratu

Vojske širom svijeta sve više zavise od satelitske navigacije za logistiku, mapiranje trasa, operativno planiranje i navođenje oružja, uključujući krstareće rakete i tzv. pametne bombe. Međutim, to je od satelita napravilo mete.

U sukobima kao što je rat Rusije i Ukrajine, obje strane koriste tehnike elektronskog ratovanja kao što su “ometanje” (jamming) i “lažiranje” (spoofing) kako bi ometale ili varale satelitske navigacione sisteme.

“Lažiranje” je teže od “ometanja” i omogućava zbunjivanje protivnika. “Vaš navigacioni sistem može da pokazuje da se krećete brzinom od 400 čvorova i da napuštate aerodrom u Helsinkiju, dok se u stvarnosti nalazite u automobilu, koji se kreće 120 kilometara na sat izvan Berlina”, plastično objašnjava Tomas Vitington, analitičar u oblasti elektronskog ratovanja pri britanskom Ujedinjenom kraljevskom institutu za odbranu.

Govard ukazuje da bi to mogla da bude čak i veća pretnja za Evropu i SAD, nego za Rusiju i Kinu, jer Rusija i Kina imaju “domaće, zemaljske sisteme koji dopunjuju GNSS ili služe kao alternativa GNSS-u”, dok Zapad to nema.

Vitington dodaje da je “frustrirajuće” to što ne postoji tehnologija koja bi efikasno riješila problem ometanja GNSS-a, te da je jedna od “najpraktičnijih” opcija u ratu “pronaći ometač i uništiti ga”.