Svijet danas obilježava Međunarodni dan prava na istinu o ozbiljnim kršenjima ljudskih prava i dostojanstvu žrtava. Dan je uspostavljen u znak sjećanja na monsinjora Óscara Arnulfa Romera, ubijenog 1980. godine u El Salvadoru zbog borbe protiv nepravde. Cilj je odati počast žrtvama sistemskog nasilja i naglasiti neotuđivo pravo porodica da saznaju punu istinu o sudbini svojih najmilijih.

U Bosni i Hercegovini ovaj dan ima posebno emotivno i simboličko značenje. Tri decenije nakon rata, istina nije samo apstraktan pojam, već predstavlja stvarnu borbu za svaku pronađenu kost i svako priznanje počinjenog zločina, koje porodicama daje pravo na dostojanstven ukop.

Teški slučajevi i traganje koje traje

Prema najnovijim podacima Instituta za nestale osobe BiH (INO BiH), u zemlji se još uvijek traga za 7.581 osobom. Iako je od početka procesa riješena sudbina više od 25.550 nestalih, preostala četvrtina predstavlja najteže slučajeve, gdje informacije o grobnicama često ostaju namjerno skrivene.

Tokom protekle godine identifikovane su ukupno 72 žrtve, čime su bar neke porodice konačno dobile mir. Proces se nastavlja i danas, s aktivnostima na lokalitetima poput Gornjeg Malovana u Kupresu, gdje su novi fragmenti kostiju poslani na DNK analizu.

Istina kao osnov za pomirenje

Obilježavanje ovog dana u BiH podsjeća institucije i građane da bez priznavanja činjenica i rušenja “zida šutnje” o masovnim grobnicama društvo ne može ostvariti istinsko pomirenje. Pravo na istinu nije samo zakonska obaveza, već osnovni ljudski dug prema žrtvama, čije dostojanstvo ovisi o spremnosti da se suočimo s prošlošću.