Energetska stabilnost regije
SAD privremeno ukinuo sankcije NIS-u, Janaf nastavlja isporuku nafte Srbiji
Podijeli vijest
Američki Ured za kontrolu strane imovine (OFAC) izdao je dozvolu hrvatskoj kompaniji Janaf, koja joj omogućava da nastavi transport nafte Naftnoj industriji Srbije (NIS) do 23. januara 2026. godine. Ovu informaciju je potvrdila Vlada Republike Hrvatske.
Ova licenca omogućava NIS-u da nastavi sa snabdijevanjem isključivo naftom koja nije ruskog porijekla. Na taj način se osigurava kontinuitet isporuka kroz sistem Janafa, uprkos trenutnim američkim sankcijama.
Omogućavanje transporta
Iz Janafa su saopštili: “Janaf d.d., u saradnji sa Vladom Republike Hrvatske, ishodio je licencu kojom se odobrava, do 23. januara 2026. godine, učešće u aktivnostima koje su uobičajene i neophodne za transport nafte za izvršavanje Ugovora o transportu sirove nafte sklopljenog sa kompanijom NIS a.d.
Pozdravljamo odluku američke administracije i ističemo da je Janaf d.d. u potpunosti spreman da odmah osigura nesmetan transport i snabdijevanje rafinerije u Pančevu sirovom naftom. Također, nadamo se skorom završetku pregovora između NIS-a i potencijalnih partnera o kupovini ruskog udjela u toj kompaniji, čime bi se ispunili uslovi propisani sankcijskim režimom”.
Iz Vlade su saopštili: “Ova odluka jasno pokazuje da američka administracija prepoznaje Hrvatsku kao važnog partnera, koji svojom energetskom infrastrukturom doprinosi smanjenju evropske ovisnosti o ruskoj energiji”.
Razlog sankcija
Naftna industrija Srbije se nalazi pod američkim sankcijama zbog svoje vlasničke strukture. Većinski vlasnik NIS-a je ruski Gazprom Neft, koji zajedno sa Gazpromom ima kontrolu nad više od 50 posto udjela u kompaniji.
Zbog povezanosti sa ruskim energetskim sektorom, koji je pod sankcijama SAD-a i Evropske unije nakon ruske invazije na Ukrajinu, NIS je obuhvaćen ograničenjima koja se odnose na finansijske transakcije i energetsko poslovanje.
Iako sankcije formalno ne zabranjuju snabdijevanje NIS-a naftom, one zahtijevaju posebne dozvole za određene aktivnosti kako bi se spriječilo da ruski subjekti ostvaruju finansijsku korist od energetskih tokova.
Radio Televizija Srbije (RTS) javlja da bi se do kraja januara mogli završiti pregovori sa mađarskim MOL-om o kupovini ruskog većinskog udjela u NIS-u.
Značaj Janafa
Janaf ima ključnu ulogu kao tranzitna ruta za snabdijevanje rafinerije u Pančevu, koja je jedina rafinerija nafte u Srbiji. Nakon uvođenja sankcija, isporuke su se mogle odvijati samo uz posebne dozvole koje je izdavao američki OFAC, a koje su vremenski ograničene i redovno se obnavljaju.
Vlada Republike Hrvatske navodi da izdata licenca omogućava nastavak poslovanja u skladu sa međunarodnim sankcijskim režimom, a istovremeno sprječava poremećaje na regionalnom tržištu nafte i goriva.
Snabdijevanje NIS-a naftom koja nije ruskog porijekla smatra se važnim za energetsku stabilnost regije, s obzirom na to da Srbija, kao i dio susjednih tržišta, zavise od prerade u pančevačkoj rafineriji. Prekid snabdijevanja bi mogao imati šire posljedice na dostupnost i cijene goriva u jugoistočnoj Evropi.
OFAC je i ranije izdavao privremene licence za Janaf, uz jasno ograničenje da se transport odnosi isključivo na sirovu naftu koja nije ruskog porijekla. Trenutna licenca važi do 23. januara 2026. godine, a njeno produženje će zavisiti od američke sankcijske politike, vlasničkih promjena u NIS-u i širem geopolitičkom kontekstu.
