Eksperimentalni nadzvučni avion američke svemirske agencije NASA X-59 Quesst uspješno je priveo kraju početnu etapu letnih provjera. Sada predstoji ispitivanje akustičnih efekata, odnosno zvučnog udara, tokom ljeta brzinom većom od brzine zvuka.

Fokus programa prelazi na mjerenje zvučnog udara, što je i osnovni cilj misije Quesst. Letjelica je okončala prvu fazu probnih letova i prelazi na akustična ispitivanja.

Tokom 25. probnog ljeta X-59 je postigao brzinu od 1,2 maha, čime je označen početak nove faze testiranja. U toj etapi NASA će procjenjivati zvučne udare koje avion stvara pri nadzvučnim brzinama.

Let je ponovo pokazao da su zvučni udari pratećeg aviona glasniji od buke koju proizvodi sam X-59. To je značajan rezultat za program Quesst.

Završena prva faza testiranja

Probni let izveden je 21. augusta iz NASA-inog Armstrong Flight Research Center u Edwardsu, u Kaliforniji. X-59 je tada letio na visini od približno 15.000 metara, a ukupno trajanje ljeta iznosilo je 72 minute.

Prema planu, avion je ostao ispod ranije ostvarene krstareće brzine od 1,4 maha. Dvadeset peti probni let označio je završetak prve faze testiranja.

NASA-ini inženjeri su u toj fazi potvrdili predviđanja dobijena računarskim modelima, ispitivanjima u aerotunelu i drugim metodama. Agencija tokom testova koristi i digitalnog blizanca u stvarnom vremenu, što joj omogućava poređenje simulacija ljeta sa stvarnim podacima.

Rezultati su, prema NASA-i, pozitivni. Stvarna letačka svojstva X-59 u velikoj mjeri podudaraju se sa simulacijama, što se odnosi na upravljivost, letačke karakteristike i reakciju aviona na sile i naprezanja tokom ljeta.

Stabilnost letjelice bila je osigurana u svakom trenutku. NASA navodi da nije bilo prekomjernih vibracija izazvanih aerodinamičkim silama. Nils Larson, jedan od testnih pilota, sažeo je iskustvo kratko: letovi su bili „uzbudljivi, ali bez incidenata“.

Cilj prve etape programa

Prva faza trebala je potvrditi da X-59 može sigurno i stabilno letjeti i slijetati. Također je trebalo dokazati performanse letjelice u cijelom rasponu sigurnih režima ljeta.

To uključuje brzine do krstareće brzine od 1,4 maha. U testove su spadale i niske i vrlo niske brzine. Tokom ove etape obavljena su i poboljšanja te otklanjanje grešaka.

Promjene su, između ostalog, rađene na upravljačkom softveru. Rješavana su i lažna upozorenja sistema.

Testiranje zvučnog udara sada je u fokusu

U narednim mjesecima slijedi testiranje zvučnog udara koje je ključno za misiju Quesst. X-59 je konstruisan tako da njegov zvučni udar bude što slabiji. Cilj je omogućiti nadzvučne letove i iznad kopna.

Konstrukcija aviona treba ponuditi smjernice za buduće komercijalne putničke avione. Takvi avioni bi, pri prelasku na nadzvučnu brzinu, trebali letjeti tiše nego ranije generacije.

NASA za predstojeća mjerenja planira koristiti instrumente na zemlji i u zraku. Njima će mjeriti nadzvučne impulse i utvrđivati njihove osobine.

Larry Cliatt, tehnički direktor za akustičnu validaciju u okviru NASA-ine misije Quesst, rekao je da je tim dugo radio upravo na ovoj etapi. Dodao je da je izgradnja i let potpuno novog aviona vanredno dostignuće, ali da prava istraživanja počinju tek u narednoj fazi.

Zašto je akustična evaluacija važna

Ako testiranje zvučnog udara potvrdi očekivanja, X-59 bi mogao pomoći u promjeni pravila za civilni nadzvučni saobraćaj. To bi otvorilo put tišim i prihvatljivijim nadzvučnim putničkim letovima.

Zato se naredna faza smatra jednom od najvažnijih u cijelom programu. Ona treba pokazati koliko je X-59 zaista tih pri probijanju zvučnog zida.