Sukob u Iranu teško je pogodio svjetsku rafinerijsku industriju, a smanjena proizvodnja i ispražnjene zalihe upućuju na to da bi cijene dizela i benzina mogle ostati visoke tokom dužeg perioda, proizlazi iz analize Reutersa.

Iako se tržište sirove nafte uglavnom prilagodilo naglom padu proizvodnje na Bliskom istoku, situacija s rafinerijama je daleko složenija. Mogućnosti za nadoknadu izgubljenih kapaciteta su ograničene, što se ogleda u sve većoj razlici između cijena sirove nafte i prerađenih derivata.

Trenutno se Brent kreće oko 90 dolara za barel, što je otprilike 25 posto više nego prije početka sukoba, ali i dalje znatno ispod ratnog maksimuma od 118 dolara.

Istovremeno, poskupljenje goriva bilo je mnogo izraženije. Evropski dizel je od početka rata poskupio više od 70 posto, dok je cijena benzina u Sjedinjenim Američkim Državama porasla za oko 60 posto.

Pritisak na rafinerijske kapacitete

Rat je iz pogona izbacio više od petine rafinerijskih kapaciteta na Bliskom istoku, a zatvaranje Hormuškog tjesnaca dodatno je ograničilo izvoz goriva.

Dodatni pritisak dolazi iz Rusije, gdje su ukrajinski napadi na energetsku infrastrukturu smanjili preradu nafte za gotovo 30 posto, na manje od četiri miliona barela dnevno. Moskva je zbog toga u julu zabranila izvoz dizela.

Posljedice smanjene prerade posebno su vidljive kroz rafinerijske marže, koje su u Evropi, Aziji i SAD-u dostigle rekordne nivoe.

Razlika između cijene dizela i sirove nafte u Evropi od februara se više nego utrostručila i premašila 75 dolara po barelu. Američke dizelske marže u istom periodu porasle su za više od 140 posto, a u ponedjeljak su dostigle rekordnih 100 dolara.

Podaci Međunarodne agencije za energiju (IEA) pokazuju da je prerada u svjetskim rafinerijama tokom drugog kvartala bila manja za 5,1 milion barela dnevno u odnosu na isti period godinu ranije.

Istovremeno je potražnja za prerađenim proizvodima pala za četiri miliona barela dnevno. Međutim, ni takav pad potražnje nije mogao nadoknaditi smanjenje ponude, pa je na tržištu nedostajalo više od milion barela dnevno.

U trećem kvartalu očekuje se dodatno pogoršanje odnosa između ponude i potražnje.

Smanjenje zaliha goriva

Problem predstavlja i brzo smanjivanje zaliha goriva koje su do sada pomagale u ublažavanju nedostatka na tržištu. Globalne zalihe nafte od marta do jula smanjivale su se za 3,5 miliona barela dnevno, što predstavlja više od tri posto svjetske potrošnje.

Očekuje se da će se njihov pad nastaviti do kraja godine.

Prema zvaničnim podacima američkih vlasti, zalihe dizela u SAD-u trenutno su najniže za ovo doba godine u posljednje tri decenije. Zalihe benzina istovremeno su na najnižem sezonskom nivou od 2012. godine.

Ni eventualni diplomatski dogovor Washingtona i Teherana, uz ponovno otvaranje Hormuškog tjesnaca, ne bi nužno doveo do brzog pada cijena goriva.

Tokom rata oštećeno je više od 20 rafinerija u zemljama Perzijskog zaljeva, a njihova obnova mogla bi potrajati zbog dugih rokova potrebnih za isporuku ključne opreme.

Visoke cijene energije zbog toga bi mogle duže predstavljati izvor inflacijskog pritiska. Podaci o inflaciji već pokazuju da se povećani troškovi energije prenose na potrošače, dok smanjeni rafinerijski kapaciteti i iscrpljene zalihe nastavljaju stvarati pritisak na industriju.

Takva situacija mogla bi prerasti u dugotrajniji problem za svjetsku ekonomiju, posebno za Evropu i Aziju, gdje su, osim goriva, porasle i cijene ukapljenog prirodnog plina.