Dvadeset prvog augusta 1959. godine, američki predsjednik Dwight D. Eisenhower potpisao je dokument kojim su Havaji i zvanično postali pedeseta savezna država SAD-a. Time je okončan višedecenijski proces koji je predstavljao posljednje veliko teritorijalno širenje Amerike.

Havaji se izdvajaju među američkim državama zbog svog geografskog položaja. Smješteni su usred Tihog okeana, gotovo četiri hiljade kilometara udaljeni od zapadne obale SAD-a, što ih čini jedinom državom koja se u potpunosti nalazi van Sjeverne Amerike. Osim toga, to je jedina američka savezna država koju čine isključivo ostrva.

Priča o Havajima prije američkog pripajanja daleko je složenija nego što se na prvi pogled čini. Polinežani su naselili ovo otočje mnogo prije nego što su Evropljani kročili na njega, a početkom devetnaestog vijeka kralj Kamehameha I. uspio je ujediniti glavna havajska ostrva u jedinstveno kraljevstvo.

Tokom devetnaestog vijeka, američki ekonomski i politički uticaj na Havajima je neprestano jačao. Posebnu moć stekli su vlasnici plantaža šećerne trske, među kojima je bilo mnogo Amerikanaca. Godine 1893. grupa američkih i evropskih biznismena učestvovala je u svrgavanju kraljice Liliʻuokalani, posljednje havajske monarhinje.

Uloga Sjedinjenih Država u tom prevratu i danas je predmet diskusija. Prema Američkom nacionalnom arhivu, kraljica je svrgnuta uz podršku američkog ministra na Havajima i američkih marinaca. Mnogi domorodački Havajci bili su protiv pripajanja SAD-u, a više od 21.000 njih potpisalo je 1897. godine peticiju protiv aneksije.

Uprkos otporu, SAD je anektirao Havaje 1898. godine, dijelom i zbog njihovog strateškog značaja tokom Špansko-američkog rata. Dvije godine kasnije, Havaji su postali organizovana američka teritorija.

Položaj usred Pacifika učinio je Havaje izuzetno važnim za američku vojsku. To se dramatično pokazalo 7. decembra 1941. godine, kada je Japan napao američku pomorsku bazu Pearl Harbor na ostrvu Oʻahu. Taj napad je direktno doveo do ulaska SAD-a u Drugi svjetski rat.

Nakon rata, sve je jači bio pokret za pretvaranje Havaja u punopravnu saveznu državu. Stanovnici američke teritorije imali su američko državljanstvo, ali nisu uživali sva politička prava kao građani saveznih država. Na primjer, njihov predstavnik u Zastupničkom domu nije imao pravo glasa.

Havajska kandidatura dugo je nailazila na otpor u Kongresu. Razlozi su bili politički, ali i rasni. Havaji su imali izuzetno raznoliko stanovništvo, uključujući veliki broj ljudi azijskog porijekla, a dio američkih političara protivio se njihovom primanju u Uniju. Hladni rat i ogromna strateška važnost Pacifika s vremenom su ipak ojačali argumente zagovornika državnosti.

Početkom 1959. godine, američki Kongres konačno je odobrio Hawaii Admission Act, a Eisenhower ga je potpisao 18. marta.

Odluka nije donesena samo u Washingtonu. Na Havajima je 27. juna održan referendum na kojem je velika većina birača podržala državnost. Nakon ispunjavanja propisanih uslova, Eisenhower je 21. augusta potpisao Proklamaciju 3309, kojom su Havaji i formalno primljeni u Uniju “na ravnopravnoj osnovi s ostalim državama”.

Havaji su tako postali 50. američka savezna država, samo nekoliko mjeseci nakon Aljaske, koja je u januaru iste godine postala 49.

Ulazak Havaja zahtijevao je i promjenu jednog od najpoznatijih američkih simbola. Američka zastava dobila je pedesetu zvijezdu, a nova verzija s 50 zvijezda službeno je ušla u upotrebu 4. jula 1960. godine. To je ista osnovna verzija zastave koju SAD koristi i danas.

Referendum iz 1959. godine pokazao je vrlo snažnu podršku državnosti među tadašnjim biračima, ali šira historija odnosa Havaja i Sjedinjenih Država ostaje osjetljiva tema.

Posebno među dijelom domorodačkog havajskog stanovništva i danas postoje pokreti koji naglašavaju gubitak havajskog suvereniteta, rušenje monarhije i spornu aneksiju krajem devetnaestog vijeka. Zbog toga se 21. august može posmatrati istovremeno kao datum nastanka moderne savezne države Havaji i kao završetak mnogo dužeg, politički složenog procesa američkog preuzimanja otočja.