Jedan izraelski rezervist ispričao je kako su njegovi saborci slavili nakon što su gađali vozilo Palestinaca u dijelu Pojasa Gaze pod izraelskom kontrolom, ne ostavivši nikoga živim. Ove scene, kako kaže, postale su svakodnevica od oktobra kada je stupilo na snagu krhko primirje. Tokom boravka u Gazi, svjedočio je vojnicima koji su uživali u progonu onih koji bi prešli takozvanu “Žutu liniju” koja razdvaja područja pod izraelskom i palestinskom kontrolom.

Trojica vojnika opisala su osjećaj konfuzije na terenu, uz nejasna pravila djelovanja oko “Žute linije”. Pojedini komandanti, iako su riječima podržavali primirje, zapravo su željeli nastavak rata protiv Palestinaca. Vojnici su ponekad bili predaleko ili su djelovali prebrzo da bi precizno utvrdili na koga pucaju, potvrdili su i iz grupe uzbunjivača “Breaking the Silence”.

Njihove izjave predstavljaju rijedak uvid u dešavanja u dijelu Gaze pod izraelskom kontrolom od sklapanja sporazuma prije sedam mjeseci. Rezervisti, koji su bili raspoređeni od oktobra do januara, govorili su anonimno iz straha od posljedica, ali i zbog bijesa i tuge zbog onoga što su vidjeli.

AP je dokumentovao pucnjavu na palestinske civile, uključujući djecu koja su se igrala u blizini “Žute linije”. Vojnici tvrde da ubijanje nije prestajalo ni tokom krhkog primirja.

“Nazivati ovo prekidom vatre je šala!”, rekao je jedan vojnik. Nakon stupanja primirja na snagu, Izrael je povukao trupe u tampon zonu označenu žutom linijom, čime je dobio kontrolu nad više od polovine Pojasa Gaze. Sporazum predviđa dalje povlačenje, ali bez utvrđenog roka, a glavni kamen spoticanja jeste razoružanje Hamasa, od čega zavise ostala pitanja poput obnove razorene teritorije.

Izrael je polako proširivao svoju kontrolu na dodatne dijelove Gaze, dok obje strane optužuju jedna drugu za kršenje prekida vatre. Precizna lokacija linije često je bila dvosmislena i ponekad nevidljiva, označena samo žutim blokovima i buradima na nekim mjestima, dok drugdje uopće nije bila obilježena.

Izraelska vojska je ove sedmice omogućila AP-u da vidi dio “Žute linije” u centralnoj Gazi, blizu izbjegličkog kampa Magazi. Linija je tamo bila jasno vidljiva, označena širokom zemljanom stazom i malim žutim oznakama, dok se na istoku nalazio pust prostor koji je vodio do jako utvrđenog izraelskog vojnog položaja udaljenog oko 500 metara.

Jedan izraelski vojni komandant izjavio je da je Hamas aktivan s druge strane linije i da često šalje i borce i civile da ispitaju spremnost i reakcije izraelskih snaga. “Nema razloga da se bilo ko približava liniji”, rekao je, dodajući da tamo nema ničega.

Vojska tvrdi da je cijela linija, koja se proteže dužinom Gaze, sada jasno obilježena. Od početka primirja, u Gazi je ubijeno više od 900 ljudi, od kojih deseci u blizini ili preko “Žute linije”, prema podacima Ministarstva zdravlja Gaze. Među žrtvama su i nenaoružane osobe i djeca.

Izraelska vojska saopćila je da je većina poginulih predstavljala prijetnju za trupe, ali vojnici koji su razgovarali s AP-om i organizacijom “Breaking the Silence” tvrde da su ponekad bili predaleko ili su djelovali prebrzo da bi mogli procijeniti stvarnu opasnost. Vojska navodi da je područje “osjetljivo operativno okruženje” i da ne cilja civile samo zbog približavanja liniji, uz zahtjev za upozorenjem prije upotrebe sile.

Jedan vojnik ispričao je da je bio postavljen nekoliko stotina metara od linije i da je svjedočio ubijanju ljudi koji su pokušavali da je pređu. Vojnici koji pucaju ili naređuju napade dronovima ne znaju uvijek ko prelazi liniju, a koordinate se često daju na osnovu lične procjene.

Organizacija “Breaking the Silence” navodi da su pravila angažovanja izuzetno labava, posebno prema onima koji prelaze liniju, te da je naređenje “pucaj da ubiješ”. Izvršni direktor Nadav Weizman, veteran koji je služio u Gazi ali ne u ovom ratu, rekao je da udaljenost od mete i sklonost pojedinih vojnika da brzo povuku okidač predstavljaju problem. Dodao je da su naređenja visokih komandanata “stvorila stvarnost u kojoj su bezbrojni civili ubijani zbog prelaska nevidljivih linija”.

U izvještaju za “Breaking the Silence”, vojnik opisuje uputstva: “Eliminišite ga po svaku cijenu”. Drugi vojnik, stacioniran u Gazi sedmicama nakon prekida vatre, rekao je da je poruka komandanata bila da se linija brani pod svaku cijenu. “Postojao je opšti osjećaj da ljudski životi nisu vrijedni”, rekao je.

Kada je trebalo postaviti “Žutu liniju”, vojnik je rekao da su mu pretpostavljeni kazali da je to “previše posla” i da Palestinci treba sami da znaju gdje se linija nalazi. Boravak u Gazi ostavio je emocionalne posljedice, a snajperisti su ponekad ispaljivali upozoravajuće hice, ali su komandanti tražili “više zaštite”, što su vojnici shvatili kao naredbu za smrtonosnije hice.

Vojnici su iz postupaka vođa i saboraca zaključili da je Izrael u Gazi na duge staze, a ne da bi se jednom povukao. Interni izvještaj humanitarnih grupa, u koji je AP imao uvid, navodi da je Izrael postao “sve proaktivniji” u napadima. Podaci “Armed Conflict Location and Event Data Project” pokazuju da je april bio najsmrtonosniji mjesec u Gazi ove godine, s porastom broja poginulih u blizini “Žute linije” za više od 25 odsto od januara do aprila.

Izraelski premijer Benjamin Netanyahu izjavio je ove sedmice da Izrael kontroliše 60 posto Gaze i da je sljedeći korak povećanje kontrole na 70 posto. Vojnici su za AP rekli da je na terenu prekid vrate nedostižan. “Moramo prestati koristiti taj termin”, rekao je jedan od njih, “to ne služi ljudima koji žele zaustaviti rat”.