Klimatske promjene ne djeluju samo na topljenje leda i porast nivoa mora, već utiču i na brzinu rotacije naše planete. Prema najnovijoj studiji, globalno zagrijavanje uzrokuje postepeno produženje dana, i to tempom kakav nije viđen u posljednjih 3,6 miliona godina. Istraživači sa Univerziteta u Beču i švicarskog ETH Zurich utvrdili su da se dužina dana trenutno povećava za otprilike 1,33 milisekunde svakog stoljeća. Iako je ta promjena gotovo neprimjetna, stručnjaci upozoravaju da može ozbiljno poremetiti sisteme koji se oslanjaju na izuzetno precizno mjerenje vremena, poput svemirske navigacije.

Studija je predstavljena u časopisu Journal of Geophysical Research: Solid Earth. Ključni uzrok je topljenje polarnih ledenih pokrova i planinskih ledenjaka. Kada se led otopi, ogromne količine vode prelaze s kopna u oceane, što mijenja raspodjelu mase na Zemlji. Naučnici to upoređuju s klizačicom koja raširi ruke tokom vrtnje, usporavajući rotaciju. Isto tako, kada se masa udalji od osi rotacije, planeta se sporije okreće, a dan postaje duži.

Mostafa Kiani Shahvandi sa Univerziteta u Beču objasnio je da su prethodne studije pokazale kako ubrzano topljenje ledenih masa u 21. vijeku podiže nivo mora, što usporava rotaciju i produžava trajanje dana. Da bi provjerili da li se slični procesi dešavali u prošlosti, istraživači su ispitivali fosilizovane ostatke sitnih morskih organizama – bentoskih foraminifera. Hemijski sastav tih fosila omogućio im je rekonstrukciju promjena nivoa mora kroz milione godina, a potom i izračunavanje promjena u dužini dana.

Za analizu su primijenili napredni probabilistički model zasnovan na umjetnoj inteligenciji, koji je integrirao klimatske podatke i fizičke procese povezane sa Zemljinom rotacijom. Rezultati su otkrili da su tokom posljednjih 2,6 miliona godina ledena doba i topljenje ledenjaka više puta uticali na dužinu dana, ali su današnje promjene izrazito ekstremne. Prema naučnicima, samo prije oko dva miliona godina stopa promjene je bila bliska današnjoj, ali ni tada nije bila toliko izražena kao u periodu od 2000. do 2020. godine.

Profesor Benedikt Soja sa ETH Zurich naglašava da rezultati jasno ukazuju na to da su savremene klimatske promjene bez presedana u novijoj geološkoj istoriji planete. “Ovo ubrzano produženje dana pokazuje da današnje klimatske promjene nemaju pandan barem od kasnog pliocena, prije 3,6 miliona godina”, izjavio je Soja. “Trenutni porast dužine dana je prvenstveno posljedica ljudske aktivnosti”, dodao je on. On je istakao da je brzina ovih promjena bez presedana u novijoj istoriji.

Naučnici upozoravaju da bi do kraja 21. vijeka uticaj klimatskih promjena na dužinu dana mogao nadmašiti čak i gravitacioni uticaj Mjeseca, koji prirodno usporava Zemljinu rotaciju. Iako su promjene samo u milisekundama, stručnjaci ističu da i tako sitne razlike mogu izazvati poteškoće u tehnologijama koje zahtijevaju izuzetnu preciznost, poput satelitskih sistema, GPS-a i svemirske navigacije.