Kombinacija odgovarajućeg malča, kvalitetne strukture tla i pravilnog načina zalijevanja može znatno smanjiti gubitke vode i potrebu za navodnjavanjem, a da pritom prinosi ne trpe.

U eri sve učestalijih suša i ograničenih vodnih resursa, efikasnost zalijevanja ne zavisi samo od količine vode, već i od toga koliko je vode ostalo dostupno u zoni korijena.

Agronomska istraživanja i naučne studije o tlu pokazuju da se potreba za navodnjavanjem može značajno smanjiti ako se voda zadrži u tlu, umjesto da brzo ispari ili otiče.

U većini vrtova voda se gubi na dva glavna načina – isparavanjem sa površine tla i otjecanjem izvan zone korijena.

Prekrivanje tla organskim materijalom poput slame, sijena, lišća ili drvne sječke jedna je od najistraženijih i najpouzdanijih metoda zadržavanja vlage. Malč fizički štiti tlo od sunčevog zračenja i usporava isparavanje.

Naučna literatura bilježi smanjenje isparavanja u rasponu od otprilike 30 do 70 posto, u zavisnosti od vrste materijala i debljine sloja. Osim toga, malč postepeno povećava udio organske tvari u tlu, što dodatno poboljšava njegov kapacitet zadržavanja vode.

U praksi se preporučuje sloj debljine od 5 do 10 centimetara, uz razmak od nekoliko centimetara oko stabljike kako bi se smanjio rizik od truljenja.

Način i učestalost navodnjavanja utiču na raspodjelu korijena u tlu.

Eksperimentalna istraživanja pokazuju da češće i površinsko zalijevanje povećava oslanjanje biljaka na vodu iz plitkih slojeva, dok rjeđe zalijevanje podstiče razvoj dubljeg korijenskog sistema i korištenje vode iz dubljih slojeva.

Suprotno tome, rjeđa ali obilnija zalijevanja omogućuju vodi da prodre dublje u tlo, tipično do 15 – 30 cm.

Time se podstiče razvoj dubljeg korijenja, koje može koristiti vodu iz većeg volumena tla i bolje podnosi sušne periode.

Eksperimentalni radovi i pregledne studije pokazuju da način i učestalost navodnjavanja utiču na raspodjelu korijena u tlu u različitim poljoprivrednim sistemima.

Vrijeme zalijevanja utiče na gubitke vode tokom navodnjavanja. Istraživanja pokazuju da su gubici isparavanjem veći tokom dana, kada su temperature, sunčevo zračenje i vjetar viši, dok su u jutarnjim ili noćnim uslovima ti gubici manji.

U takvim uslovima veći dio vode može dospjeti u tlo, iako stvarna infiltracija zavisi i od svojstava tla i načina navodnjavanja.

Sistemi navodnjavanja kap po kap razvijeni su upravo kako bi se smanjili gubici vode. Voda se dovodi izravno u zonu korijena, u malim količinama i kroz duže vrijeme.

Sistemi navodnjavanja kap po kap razvijeni su kako bi povećali efikasnost korištenja vode jer dovode vodu izravno u zonu korijena.

Istraživanja i pregledi pokazuju da takvi sistemi mogu smanjiti gubitke vode i povećati produktivnost po jedinici vode, iako stvarne uštede zavise o načinu upravljanja, vrsti kulture i lokalnim uslovima.

Kapacitet tla da zadrži vodu u velikoj mjeri zavisi o njegovom sastavu. Tla bogata organskom tvari i stabilne mrvičaste strukture mogu zadržati znatno više vode nego degradirana, zbijena tla.

Istraživanja pokazuju da povećanje udjela organske tvari za jedan postotni bod može značajno povećati količinu vode koju tlo može zadržati. Iako tačan iznos zavisi o tipu tla, riječ je o praktično relevantnim količinama koje utiču na učestalost zalijevanja.

Dodavanje komposta i smanjenje prekomjerne obrade tla ključne su mjere za dugoročno poboljšanje kvalitete tla.

Osim sastava tla, važna je i njegova forma. Ravne površine olakšavaju otjecanje vode, dok blago udubljene gredice, konture ili mali zemljani nasipi mogu pomoći da se voda zadrži na mjestu gdje padne.

Takvi pristupi, poznati iz prakse regenerativne poljoprivrede i permakulture, koriste gravitaciju i strukturu terena kako bi smanjili gubitke bez dodatne energije ili infrastrukture.

Golo tlo izloženo je direktnom sunčevom zračenju i brzo gubi vlagu. Pokrovne biljke, gušći sklop sadnje i kombiniranje različitih visina biljaka stvaraju prirodnu sjenu i smanjuju isparavanje.

Ovaj pristup također može poboljšati mikroklimu unutar vrta, smanjiti temperaturne ekstreme i dugoročno povećati stabilnost proizvodnje. Prikupljanje kišnice predstavlja dodatni način smanjenja pritiska na vodovodne sisteme.

Osim što je dostupna bez troška, kišnica ne sadrži klor i često je povoljnija za biljke. U uslovima nestabilnih oborinskih obrazaca, kombiniranje prikupljanja kišnice s mjerama zadržavanja vode u tlu može značajno povećati otpornost vrtova na sušu.