Džamijska arhitektura u BiH ne nudi samo različite stilove i konstrukcije, već i velike razlike u prostornim dimenzijama objekata i visini munara. U nastavku donosimo primjere džamija koje se ističu svojim ekstremnim dimenzijama: najveća i najmanja džamija, te one s najvišom i najnižom munarom.

Od skromnih, ali arhitektonski izražajnih mahalskih i istorijskih građevina do monumentalnih kompleksa modernog doba, džamije u Bosni i Hercegovini svjedoče o velikoj raznolikosti u arhitekturi, veličini i oblikovanju.

Najveća džamija u Bosni i Hercegovini

Najveća džamija u našoj zemlji je džamija Kralj Fahd ibn Abdul-Aziz, smještena u sarajevskom naselju Mojmilo. Izgrađena je 2000. godine kao vakuf Visokog saudijskog komiteta za pomoć BiH.

Ova džamija prostire se na površini od približno 8.187 kvadratnih metara. Njen unutrašnji molitveni prostor može primiti oko 3.000 klanjača, dok dvorište ima kapacitet za još 2.000 vjernika, što je čini najvećom džamijom u BiH po kapacitetu i prostornom obimu.

U sklopu kompleksa nalazi se 40 abdesthana – 20 za žene i 20 za muškarce. Džamiju krase dvije munare, a ispred ulaza smještena je fontana.

Zanimljivo je da, zbog svojih prostranih kapaciteta, već dugi niz godina služi kao polazište za organizovani ispraćaj sarajevskih hadžija na hadž.

Najmanja džamija u Bosni i Hercegovini

Prostorno najmanja džamija u BiH, prema dostupnim podacima, jeste Jakub-pašina džamija u Sarajevu. Sagradio ju je bosanski sandžak-beg Jakub-paša 1491. godine na području današnjeg Bistrika. Prvobitno je bila izgrađena od ćerpiča i drveta, s drvenom munarom.

Munara je srušena 1874. godine uslijed jakog nevremena, a sam objekat džamije porušen je 1. marta 1936. godine. Obnovljena je tek 2008. godine. Danas se Jakub-pašina džamija s haremom nalazi na listi peticija za proglašenje nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Vanjski gabariti džamije iznose otprilike 8 puta 6 metara, dok je unutrašnji molitveni prostor još manji, što je prema dostupnim podacima čini prostorno najmanjom džamijom u BiH.

Pored nje, među najmanje džamije ubrajaju se Behram-efendijina džamija u Banjoj Luci, Hadži-Pervizova (Potočka) džamija u Banjoj Luci, Mejdanska džamija u Tuzli, te pojedine tvrđavske džamije u Krajini koje karakterišu vrlo skromne vanjske dimenzije ili mali unutrašnji prostor za klanjanje.

Džamija s najvišom munarom u Bosni i Hercegovini

Džamija s najvišom munarom u BiH otvorena je 2022. godine u Pećigradu kod Cazina.

Džemat Pećigrad postoji više od dva i po stoljeća (oko 254 godine), a njegovi počeci vezani su za staru džamiju podignutu 1768. godine unutar zidina Starog Grada.

Nova džamija dimenzija je približno 30 puta 16 metara i raspolaže s oko 1.200 kvadratnih metara korisnog prostora.

Posebno se izdvaja po tome što posjeduje najvišu munaru u BiH, visoku oko 70 metara, što je jedinstven primjer u savremenoj bosanskohercegovačkoj džamijskoj arhitekturi.

Džamija s najnižom munarom u Bosni i Hercegovini

Najnižu munaru sagrađenu uz neku džamiju u BiH ima Džamija u Dživaru kod Trebinja. Sagrađena je između 1684. i 1687. godine sredstvima porodica Bešović, Busuladžić i Kurtagić.

Tokom rata 1993. godine pripadnici Vojske RS-a su je zapalili i srušili, a građevinski materijal razvezen je na različite lokacije. Obnova džamije izvršena je na izvornim temeljima 2008. godine.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH proglasila ju je nacionalnim spomenikom 2019. godine.

Ova džamija izdvaja se po svojoj munari visokoj svega 5,8 metara, dok s alemom doseže približno 10 metara, što je prema dostupnim podacima čini najnižom munarom u BiH.