Bubrezi imaju ključnu ulogu u održavanju unutrašnje ravnoteže organizma – filtriraju krv, uklanjaju toksine i regulišu nivo tečnosti i elektrolita. Ipak, način ishrane može značajno utjecati na njihovu funkciju, a jedan od najčešćih problema povezanih s jelom jeste urolitijaza, odnosno stvaranje kamena u bubregu.

Prema riječima urologa-onkologa Vigena Malhasjana, većina bubrežnih kamenaca – čak 60 do 80 posto – građena je od kalcijum-oksalata, soli oksalne kiseline koje spadaju među najčvršće i najteže rastvorljive. Ove supstance su krajnji produkt metabolizma, što znači da ih organizam ne može dalje razgraditi, već se ili izlučuju urinom ili se talože u bubrezima. Oko trećine oksalata unosi se hranom, dok se ostatak stvara u organizmu, između ostalog i tokom metabolizma vitamina C.

Koju hranu treba izbjegavati

Kada koncentracija oksalata u urinu poraste (stanje poznato kao hiperoksalurija), oni se vezuju za kalcijum i stvaraju mikrokristale koji s vremenom prerastu u kamence. Iako postoji i rijetka, genetski uslovljena forma ove bolesti, u većini slučajeva uzrok je spoljašnji, odnosno povezan s ishranom, što znači da se rizik može kontrolisati. Upravo zato je važno obratiti pažnju na namirnice bogate oksalatima. Malhasjan navodi da povišen nivo oksalata u urinu (iznad 0,5 milimola dnevno) zahtijeva korekciju ishrane. To znači smanjenje unosa namirnica kao što su kakao, crni čaj i čokolada, zatim zeleno lisnato povrće poput špinat, kiseljka, peršuna i celera, kao i pojedinih vrsta povrća poput cvekle.

Rizik povećavaju i neke voćke, uključujući smokve, maline i posebno rabarbaru, koja sadrži izuzetno visok nivo oksalne kiseline. Orašasti plodovi – bademi, orasi, indijski orasi i lješnici – kao i heljda, također spadaju u grupu namirnica koje treba ograničiti.

Šta je s kalcijumom i koja hrana može pomoći

Ipak, jedna od najčešćih zabluda odnosi se na kalcijum. Mnogi vjeruju da kalcijum treba izbjegavati ako postoji rizik od nastanka kamena u bubregu, ali Malhasjan tvrdi da kalcijum iz mliječnih proizvoda zapravo ima zaštitnu ulogu. U digestivnom traktu on se vezuje za oksalate i formira nerastvorljive komplekse koji se ne apsorbuju u krv, već se izlučuju iz organizma. Kada u ishrani nedostaje kalcijuma, oksalati lakše dospijevaju u krvotok i stižu do bubrega, gdje povećavaju rizik od stvaranja kamenaca. Optimalan dnevni unos kalcijuma za prevenciju urolitijaze iznosi između 1.000 i 1.200 miligrama. Međutim, efikasnost ovog mehanizma zavisi i od stanja crijeva, a poremećaji kao što su hronična dijareja ili disbioza mogu umanjiti sposobnost kalcijuma da veže oksalate.

Ograničenje unosa soli je također važno jer natrijum povećava izlučivanje kalcijuma urinom, čime se stvaraju uslovi za formiranje kamenaca. Preporučuje se da dnevni unos soli ne prelazi 3 grama, ali je također potrebno kontrolisati unos životinjskih proteina, jer prekomjerna konzumacija mesa, živine i ribe dovodi do povećanja nivoa mokraćne kiseline, što može doprinijeti nastanku različitih tipova kamenaca. S druge strane, povećan unos vlakana ima zaštitni efekat. Voće i povrće, pored vlakana, sadrži i citrate – supstance koje sprečavaju kristalizaciju kalcijuma u urinu i time djeluju kao prirodni inhibitori stvaranja kamenaca.