Dok je svjetska pažnja usmjerena na tenzije u Perzijskom zaljevu, Kina je izvela tihi, ali značajan potez u Južnom kineskom moru. Pekinški bageri su bez ispaljenog metka započeli izgradnju vještačkog ostrva na Grebenu Antilope, udaljenom 400 kilometara od vijetnamske obale, piše Forbes. Prvi formalni protest Vijetnama stigao je tek u martu, više od pet mjeseci nakon početka radova.

Kineski program izgradnje ostrva

Greben Antilope je pomorska karakteristika na Paracelskim ostrvima koje Kina kontroliše od 1974. godine. Iako Kina, Tajvan i Vijetnam polažu pravo na ovaj greben, njegov pravni status prema međunarodnom pravu ostaje sporan. Prema Konvenciji UN-a o pravu mora (UNCLOS), pravni status objekta je zamrznut u stanju prije rekultivacije, što znači da Kina ne može izgraditi ostrvo, a zatim tvrditi da ima suverena prava na sve ekonomske resurse u okolnoj isključivoj ekonomskoj zoni.

Satelitski snimci pokazuju da je jaružanje započelo u oktobru 2025. godine, a do februara 2026. na grebenu je radilo 22 jaružara. Aktivnost je već stvorila nekoliko kvadratnih kilometara novog zemljišta, sa značajnom rekultivacijom vidljivom na više od 15 kvadratnih kilometara grebena. Vidljivo je i više od 50 struktura, uključujući heliodrom, postrojenje za beton i nasip.

Da li je prekršeno međunarodno pravo?

Zapadni mediji tvrde da je Kina prekršila međunarodno pravo prilikom kreiranja grebena. Flota se okupila na estuariju rijeke Zhujiang, a zatim sistematski deaktivirala svoje transpondere za automatsku identifikaciju (AIS) prije nego što je nastavila prema jugu, što je u suprotnosti sa međunarodnim zakonima za održavanje pomorske sigurnosti. Podružnice kompanije China Communications Construction Company, subjekta koji je sankcionisan od Sjedinjenih Američkih Država, izvode gradnju.

Slična aktivnost izgradnje ostrva od Kine proglašena je nezakonitom prema UNCLOS-u. Godine 2016., u arbitražnoj presudi između Filipina i Kine, sud je utvrdio da jaružanje velikih razmjera, koje je uzrokovalo opsežno uništavanje koraljnih grebena, krši obaveze Kine prema zaštiti morskog okoliša.

Kinesko opravdanje i geopolitički značaj

Kinesko Ministarstvo vanjskih poslova je izjavilo da su Paraceli kineska “inherentna teritorija” i da je “neophodna izgradnja na našoj vlastitoj teritoriji usmjerena na poboljšanje životnih i radnih uslova na ostrvima i rast lokalne ekonomije”. Kina preoblikuje svoju izgradnju kao rutinsku domaću upravu, odvraćajući pitanja o suverenitetu fokusirajući se na civilnu upotrebu.

Ovo je prva značajna izgradnja ostrva od 2017. godine i velika eskalacija kineske kampanje. Rekultivisano zemljište grebena Antilope dovodi ga na put da postane najveće vještačko ostrvo u Južnom kineskom moru. Njegova lokacija, udaljena oko 300 kilometara od podmorničke baze Jušnomorske flote u luci Sanya, mogla bi ojačati sposobnost Kine da odvrati američke izviđačke operacije u regionu.

Kopnena masa SAD-a se širi za milion kvadratnih kilometara

U međuvremenu, SAD su najavile proširenje svoje teritorije za preko milion kvadratnih kilometara. Ovo proširenje sastoji se od morskog dna (proširenog kontinentalnog pojasa) u Arktiku, Atlantiku, Beringovom moru, Pacifiku, Marijanskim ostrvima i Meksičkom zaljevu. Cilj proširenja je osiguranje pomorskih resursa i prava na sirovine, uključujući ključne minerale poput litijuma i kobalta na dnu okeana.

Američki geološki zavod i NOAA proveli su preko 20 godina prikupljajući podatke kako bi definirali granicu, koja se proteže izvan standardne ekonomske zone od 200 nautičkih milja. Iako SAD nisu ratificirale UNCLOS, ovaj potez omogućava im da definišu i upravljaju svojim podmorskim resursima.