Nakon što je administracija predsjednika Donalda Trumpa značajno smanjila budžete za naučna istraživanja, sve veći broj vrhunskih američkih naučnika razmišlja o odlasku u inostranstvo. Primjer je Wali Malik, inženjer robotike koji je sa porodicom napustio Massachusetts i prešao u Beč da vodi novi laboratorij za biomedicinsku umjetnu inteligenciju.

“Imao sam prijatelje koji su izgubili posao”, rekao je Malik, opisujući kako je “uživo” vidio posljedice rezova. “Pomislio sam: ‘Hajde da razmotrim ovu ponudu.'” Njegov slučaj nije usamljen, već dio trenda koji zabrinjava stručnjake.

Posljedice po američku ekonomiju

Studija iz septembra 2025. godine, koju je provela fondacija Information Technology and Innovation Foundation, upozorava da bi rezovi u nauci mogli smanjiti američku ekonomiju za gotovo bilion dolara tokom naredne decenije. Istovremeno, Kina ulaže ogromna sredstva u istraživanje, što bi moglo dovesti do zaostatka SAD-a.

Partnerstvo za javne službe procjenjuje da je oko 95.000 zaposlenih napustilo federalne naučne agencije između septembra 2024. i decembra 2025. godine. “Ovo ugrožava naš nacionalni istraživački i razvojni lanac”, navodi se u izvještaju.

Globalna trka za talente

Druge zemlje brzo prepoznaju priliku. Kanada je u decembru objavila program vrijedan 1,2 milijarde dolara za privlačenje najboljih američkih naučnika. “Želimo najbolje i najpametnije”, izjavila je ministrica industrije Melanie Joly.

Kina je ubrzala procedure za relokaciju naučnika koji su izgubili finansiranje od američkih Nacionalnih instituta za zdravlje. Evropska unija je u maju pokrenula program “Choose Europe for Science” vrijedan 500 miliona eura, a brojne institucije širom članica dodale su vlastite inicijative.

“SAD su uvijek bile zlatni raj za naučnike”, rekao je profesor Heinz Fassmann, predsjednik Austrijske akademije nauka. “Ovo bi mogla biti šansa da se preokrene migracioni tok.”

Ipak, postoje i prepreke. Plate za istraživače u Evropi su često za trećinu niže nego u SAD-u, a infrastruktura i kapital za razvoj projekata su ograničeni. “Možete dovesti ljude ovdje”, zaključuje Malik. “Pitanje je: možete li ih zadržati?”