Prva medicinska evakuacija: Astronauti se vraćaju na Zemlju

Astronautu, kojem je neophodna medicinska pomoć, i još tri člana posade napustili su Međunarodnu svemirsku stanicu (ISS) u srijedu. Ovo je prva medicinska evakuacija u istoriji američke agencije NASA. Letjelica SpejsIks bi trebalo da se spusti u Tihi okean blizu San Dijega u Kaliforniji u četvrtak ujutro. Ovom medicinskom evakuacijom je njihov boravak na ISS-u skraćen za više od mjesec dana.

Astronautkinja NASA-e Zina Kardman je pred povratak izjavila da je iznenađena koliko se dobro posada ujedinila kao porodica, pomažući jedni drugima. Prošle sedmice, zvaničnici su odbili da otkriju identitet astronauta kojem je potrebna ljekarska pomoć, kao ni prirodu njegovog zdravstvenog problema.

Odlazeći komandant ISS-a, Majk Finke, izjavio je da je bolesni astronaut stabilan, siguran i dobro zbrinut. Evakuacija je odlučena kako bi se omogućile odgovarajuće medicinske procjene na Zemlji, gdje postoji pun spektar dijagnostičkih mogućnosti. Kardman, Finke, Japanka Kimija Jui i Rus Oleg Platonov lansirani su u avgustu i trebali su ostati na svemirskoj stanici do kraja februara. Međutim, NASA je 7. januara iznenada otkazala svemirsku šetnju Kardmana i Finkeja, a kasnije je objavljen i raniji povratak posade.

Zvaničnici su naveli da zdravstveni problem nije povezan sa pripremama za svemirsku šetnju ili drugim operacijama na stanici, ali nisu iznosili detalje, pozivajući se na privatnost pacijenta. Ipak, naglasili su da se ne radi o vanrednoj situaciji. NASA je saopštila da će se pridržavati istih procedura slijetanja, sa uobičajenim timom medicinskih stručnjaka na brodu za spašavanje koji će preuzeti astronaute u Tihom okeanu. Ovo će biti još jedan povratak posade SpejsIks-a usred noći, manje od 11 sati nakon odvajanja letjelice od Svemirske stanice.

NASA je saopštila da još nije poznato koliko brzo će astronauti biti prevezeni iz Kalifornije u Hjuston, gdje se nalazi Džonsonov svemirski centar, baza za astronaute. Jedan američki i dva ruska astronauta ostaju u orbitalnoj laboratoriji ISS, samo mjesec i po dana od početka njihove osmomjesečne misije koja je počela lansiranjem rakete Sojuz iz Kazahstana. NASA i SpejsIks rade na pomjeranju termina lansiranja nove četvoročlane posade iz Floride, koje je trenutno planirano za sredinu februara.

Presedan u svemirskoj medicini

Kompjutersko modeliranje je predviđalo medicinsku evakuaciju sa svemirske stanice svake tri godine, ali NASA do sada nije imala nijednu takvu akciju tokom svojih 65 godina letova ljudi u svemir. Rusi su imali sličan slučaj 1985. godine, kada je sovjetski kosmonaut Vladimir Vasjutin obolio od ozbiljne infekcije u sovjetskoj svemirskoj stanici Saljut 7, što je dovelo do njegovog prijevremenog povratka. Nekoliko drugih sovjetskih kosmonauta suočilo se sa manje ozbiljnim zdravstvenim problemima koji su skratili njihove letove.

Ovo je bio prvi svemirski let za Kardmana, 38-godišnjeg biologa i polarnog istraživača koji nije izašao u svemirsku šetnju, kao i za Platonova, 39-godišnjeg bivšeg pilota lovačkog aviona ruskog Ratnog vazduhoplovstva, koji je zbog zdravstvenog problema morao čekati nekoliko godina da bi stigao u svemir. Kardman je trebala biti lansirana prošle godine, ali je let odložen kako bi se napravilo mjesta za povratak NASA-inih Buča Vilmora i Suni Vilijams, koji su zaglavili skoro godinu dana u Svemirskoj stanici zbog problema sa Boingovom kapsulom.

Finke (58), penzionisani pukovnik Ratnog vazduhoplovstva SAD, i Jui (55), penzionisani pilot lovaca Japanskih snaga vazduhoplovstva, su višestruki svemirski letači. Finke je proveo godinu i po u orbiti Zemlje tokom četiri misije i izveo je devet svemirskih šetnji na prethodnim letovima, što ga čini jednim od NASA-inih najboljih. Prošle sedmice, Jui je proslavio svoj 300. dan u svemiru tokom dva boravka u Stanici, prikazujući zadivljujuće poglede na Zemlju, uključujući japansku planinu Fudži i zadivljujuće aurore. “Želim da to čvrsto urežem u srce”, rekao je Jui na društvenoj platformi X.

Zvaničnici NASA-e su izjavili da je rizičnije ostaviti astronauta u svemiru bez odgovarajuće medicinske pomoći još mjesec dana, nego privremeno smanjiti posadu Svemirske stanice za više od polovine. Dok SpejsIks ne doveze novu posadu, NASA je saopštila da će se morati odreći svih rutinskih ili čak i hitnih svemirskih šetnji, što je posao za dvije osobe koji zahtijeva pomoć posade unutar orbitalnog kompleksa.

Medicinska evakuacija je prva velika odluka novog administratora NASA-e, Džareda Isakmana. Taj milijarder i osnivač kompanije za obradu plaćanja i dvostruki svemirski letač, preuzeo je najvišu funkciju agencije u decembru. “Zdravlje i dobrobit naših astronauta su uvijek i biće naš najveći prioritet”, rekao je Isakman objavljujući odluku prošle sedmice.