Tragični početak
3. april 1992. i eksplozija koja je označila početak razaranja Mostara: Zašto je taj dan ostao upisan u istoriji grada?
3. april 1992. i eksplozija koja je označila početak razaranja Mostara: Zašto je taj dan ostao upisan u istoriji grada?
Na današnji dan, 3. aprila 1992. godine, Mostar je doživio jedan od prvih i najtežih udaraca koji će označiti početak rata i razaranja ovog hercegovačkog grada. Poslijepodne je na željezničku stanicu stigao voz iz Tuzle, dok se dolazak Olimpik Ekspresa iz Sarajeva i dalje očekivao. Međutim, taj voz nikada nije stigao na svoje odredište.
Razorna detonacija i žrtve
Samo sat vremena kasnije, u 17:15, snažna eksplozija je potresla grad. Na autobuskom stajalištu u naselju Zalik, u neposrednoj blizini kasarne Sjeverni logor, detonirana je cisterna. Sila detonacije bila je toliko velika da je uzdrmala cijeli Mostar, ostavljajući iza sebe scene potpunog haosa i stradanja. Mjesto eksplozije pretvorilo se u polje ruševina sa uništenim vozilima, srušenim zidovima i tragovima ljudskih žrtava.
U trenutku detonacije, na licu mjesta su poginula trojica građana – Milenko Marić, Mate Raič i Ivan Kožul. U samoj kasarni život je izgubio jedan podoficir tadašnje JNA, dok je sedam vojnika teško ranjeno. Stanovi u obližnjim zgradama su teško oštećeni, a balkoni okrenuti prema kasarni su se urušili.
Nerazjašnjena misterija i početak pakla
Iako su prošle decenije, tačan uzrok eksplozije nikada nije zvanično utvrđen. Kruže različite teorije – da je cisterna bila punjena gorivom i unaprijed minirana, da je nosila eksploziv i granate, ili čak da je detonacija izazvana bacanjem dinamita iz pokreta. Ovo ostaje jedna od nerazjašnjenih misterija tog perioda.
Eksplozija od 3. aprila smatra se jednim od događaja koji su označili početak otvorenog sukoba u Mostaru. Olimpik Ekspres, zaustavljen u Raštanima u trenutku detonacije, nikada nije stigao na stanicu, a njegovi putnici su evakuirani pod vatrom. Iste večeri započelo je masovno napuštanje grada. Samo nekoliko dana kasnije, 7. aprila, pod komandom Momčila Perišića, započela su intenzivna granatiranja mostarskih naselja, koja će rezultirati brojnim civilnim žrtvama i rušenjem gotovo svih mostova na Neretvi, osim Starog mosta. Uništena je i velika većina od 14 džamija, kao i brojni drugi vjerski i kulturni objekti.
