Zločini u Zvorniku: Detaljna studija genocida i glas istine

Temeljito istraživanje

U Sarajevu je predstavljena dvotomna knjiga „Zvornik 1992–1995: Genocid na kapiji Bosne“, čiji su autori Muamer Džananović i Elvedin Mulagić. Ovo obimno djelo, koje se prostire na 1.400 stranica, detaljno dokumentuje zločine počinjene u Zvorniku tokom rata, uključujući i popis žrtava te lokacije masovnih grobnica. Knjiga je rezultat desetogodišnjeg istraživanja provedenog pod okriljem Instituta protiv zločina za ljudska prava Univerziteta u Sarajevu. U sklopu projekta analizirana je opsežna arhivska građa, prikupljeno je više od 200 video-intervjua sa žrtvama i svjedocima, te obrađeno nekoliko hiljada upitnika o ubijenim i nestalim osobama.

Istraživanje je obuhvatilo dokumentovanje svih ratnih zločina i utvrđivanje identiteta žrtava, kako ubijenih, tako i nestalih, u periodu od 1992. do 1995. godine. U knjizi su predstavljeni podaci o 2.472 žrtve na području opštine Zvornik, uključujući i 392 Zvorničana ubijena u genoćidu u Srebrenici i njenoj okolini. Autori su se detaljno posvetili analizi političkih, vojnih i policijskih struktura koje su učestvovale u planiranju i izvršenju zločina, uključujući institucije iz Srbije i Crne Gore, kao i paravojne jedinice i birokratski aparat.

Detaljna analiza zločina

Knjiga sistematično obrađuje masovne i pojedinačne zločine počinjene u zvorničkim selima, naseljima i ulicama. Posebna pažnja posvećena je sistemu koncentracionih logora u Zvorniku, koji je bio jedan od najsistematičnijih i najvećih stratišta Bošnjaka u periodu 1992–1995. godine. U djelu se, s ciljem utvrđivanja naučne i istorijske istine, obrađuju i zločini nad Romima i pripadnicima drugih naroda na području opštine Zvornik. Autori su došli do zaključka da su zločini nad Bošnjacima Zvornika planirani i izvršeni kao rezultat implementacije strateških ciljeva „srpskog naroda u Bosni i Hercegovini“.

Zločini su bili posljedica nastojanja da se realizuje treći strateški cilj, odnosno „uklanjanje“ bošnjačkog stanovništva na prostoru do 50 km uz lijevu obalu rijeke Drine. Naučna saznanja autora ukazuju na ulogu u svakoj kritičnoj fazi implementacije strateških ciljeva, kako prilikom okupacije Zvornika u aprilu 1992. godine, tako i tokom reduciranja teritorije enklava Kamenica–Cerska–Konjević-Polje–Srebrenica–Žepa početkom 1993. godine, kao iu vojnoj ofanzivi na teritoriju 9 vojnih snaga Srbije. Zvornik je postao lokalna zajednica s najvećim brojem ubijenih i nestalih civilnih žrtava na svom teritoriju. Autori ističu Zvornik kao ključnu geografsku determinantu zločina, stratišta i masovnih grobnica u ratovima na prostoru bivše Jugoslavije krajem XX vijeka.

Značaj djela

U knjizi su predstavljene skraćenice, kao i registri imena i geografskih pojmova, što olakšava korištenje publikacije u naučne i istraživačke svrhe. Topografska karta priložena uz knjigu, na kojoj su označena mjesta masovnih ubijanja, logori i drugi lokaliteti, ima posebnu dokumentarnu vrijednost. Recenzentski tim, koji čine akademik prof. dr. Mirko Pejanović, prof. dr. Edina Bećirević, dr. sc. Jasmin Medić, prof. dr. Hariz Halilović i dr. sc. Zilha Mastalić Košuta, i urednik dr. sc. Hikmet Karčić, ocijenili su da se radi o jednom od najobimnijih i metodološki najmeljnijih istraživačkih djela o zločinima počinjenim na području Bosne i Hercegovine tokom agresije 1992–1995. godine. Lekturu rukopisa uradila je mr. sc. Sadžida Džuvić, DTP priprema mr. sc. Sead Muhić, dok je naslovnicu dizajnirao dr. sc. Adis Elias Fejzić.

Akademik prof. dr. Mirko Pejanović knjigu ocjenjuje kao monumentalno, sveobuhvatno i kapitalno naučno djelo koje predstavlja izuzetno važan, originalan i duboko dokumentiran doprinos savremenoj istoriografiji. On naglašava da djelo nije samo naučna studija, već i glas istine u vremenu sve izraženijeg negiranja zločina. Prema njegovim riječima, riječ je o kapitalnoj studiji koja svojim sadržajem i pristupom zaslužuje najviši naučni i društveni respekt, saopšteno je iz Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava.