UN Upozorava: Vojni udar na Iran produbljuje nestabilnost

Ujedinjene nacije izrazile su zabrinutost da bi potencijalni vojni napadi na Iran mogli dodatno pogoršati ionako nestabilnu situaciju, koja je već narušena masovnim protestima. Istovremeno, Sjedinjene Američke Države i Velika Britanija optužuju iranske vlasti za brutalnu represiju i pružaju podršku zahtjevima demonstranata za slobodom.

Iran, uz podršku Rusije i Kine, odbacuje ove optužbe, tvrdeći da Washington, pod krinkom ljudskih prava, podstiče nerede i prijeti vojnom eskalacijom. Na hitnoj sjednici Savjeta bezbjednosti UN, sazvanoj na zahtjev Sjedinjenih Američkih Država, istaknuto je da bi vojni udari na Iran mogli dovesti do nove nestabilnosti u već ionako napetoj situaciji u zemlji.

Generalni sekretar UN Antonio Guterres pozvao je na maksimalnu uzdržanost svih aktera u ovom osjetljivom trenutku, naglašavajući potrebu izbjegavanja bilo kakvih akcija koje bi mogle rezultirati daljim gubitkom života ili širenjem regionalne eskalacije.

Optužbe i reakcije

Ambasador SAD pri UN Mike Waltz izjavio je da nivo nasilja i represije koje iranski režim sprovodi nad vlastitim građanima ima ozbiljne posljedice po međunarodni mir i bezbjednost. On je naglasio da narod Irana, kako je rekao, “kao nikada do sada u brutalnoj istoriji Islamske Republike zahtijeva svoju slobodu”.

Zamjenik stalnog predstavnika Irana pri UN Golamhosein Darzi odbacio je optužbe Washingtona, ocjenjujući ih kao zasnovane na lažima, iskrivljavanju činjenica i namjernim dezinformacijama s ciljem prikrivanja, kako je rekao, direktnog učešća SAD u usmjeravanju nemira ka nasilju.

Stalni predstavnik Rusije pri UN Vasily Nebenzya upozorio je da SAD nastavljaju da eskaliraju tenzije i podgrijavaju histeriju oko Irana, tvrdeći da je “pomoć demonstrantima već na putu”, dok otvoreno prijete novim vojnim udarima.

Ambasador Ujedinjenog Kraljevstva pri UN Archibald Jung izjavio je da je njegova zemlja zapanjena izvještajima prema kojima je u Iranu potencijalno ubijeno na hiljade ljudi, dok je veliki broj građana uhapšen u, kako je naveo, najbrutalnijoj represiji protesta u posljednjih nekoliko decenija.

Zamjenik stalnog predstavnika Kine pri UN Sun Lei izjavio je da se Kina protivi upotrebi ili prijetnji silom u međunarodnim odnosima, kao i nametanju sopstvene volje drugim državama.

Pozadina protesta

Protesti u Iranu počeli su krajem decembra 2025. godine zbog devalvacije iranskog rijala, a dodatno su se intenzivirali 8. januara, nakon poziva Reze Pahlavija, sina svrgnutog iranskog šaha. Istog dana, vlasti su isključile internet, a u više gradova protesti su prerasli u sukobe sa policijom i bezbjednosnim snagama, uz skandiranje parola protiv političkog sistema.

Prema navodima američkih organizacija za ljudska prava, u nemirima je stradalo najmanje 2.500 ljudi, većinom demonstranata, dok je uhapšeno više od 18.000 osoba. Iranske vlasti odbacuju te podatke i optužuju SAD i Izrael za organizovanje nemira, navodeći da je situacija od 12. januara stavljena pod kontrolu.