Učešće transrodnih sportista na Zimskim olimpijskim igrama: Pravila i kontroverze

U Milanu i Kortini, u petak će se otvoriti Zimske olimpijske igre 2026, okupljajući najbolje svjetske sportiste. Ove igre će biti posljednje na kojima će se primjenjivati postojeći, fragmentirani propisi koji se tiču prava transrodnih sportista da se takmiče u ženskim kategorijama.

Očekuje se da će Međunarodni olimpijski komitet (MOK) uskoro objaviti nove, univerzalne smjernice, koje su, kako se navodi, osmišljene da zaštite ženski sport.

Zašto je učešće transrodnih sportista postalo kontroverzno?

Pitanje učešća transrodnih sportista na Olimpijskim igrama i drugim vrhunskim sportskim događajima postalo je kontroverzno posljednjih godina zbog nedostatka jasnih i univerzalnih pravila koja regulišu sport. Sportska tijela su morala da usklade dva cilja: zaštitu ženske kategorije, ali i omogućavanje slobodnog učešća svima u sportu, bez ikakve diskriminacije.

Grupe za prava transrodnih osoba tvrde da isključivanje transrodnih sportista predstavlja diskriminaciju. Kritičari inkluzije transrodnih osoba u ženski sport kažu da proces prolaska kroz muški pubertet daje sportistima ogromnu prednost u mišićno-skeletnom sistemu, koju tranzicija ne može ublažiti.

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država, Donald Trump, prošle godine je zabranio transrodnim sportistima u zemlji da se takmiče u studentskim i profesionalnim događajima u ženskoj kategoriji.

Mogu li transrodni sportisti trenutno učestvovati na Olimpijskim igrama?

Da, prema postojećim pravilima, transrodni sportisti mogu učestvovati na ljetnim i zimskim Olimpijskim igrama nakon što dobiju dozvolu od svojih sportskih saveza. Trenutno je na svakom sportskom savezu da donese pravila učešća za transrodne sportiste. Ne postoji univerzalno pravilo koje reguliše njihovo učešće ili pravo u profesionalnom sportu.

Hoće li transrodni sportisti učestvovati na Zimskim olimpijskim igrama Milano-Kortina 2026?

Da, transrodni sportisti će se takmičiti na Igrama u Italiji, uključujući Elis Lundholm, švedsku skijašicu u mogulu. Lundholm je rođena kao žena i identifikuje se kao muškarac. Ova 23-godišnjakinja će se takmičiti u ženskoj kategoriji.

Lundholm bi i dalje imala pravo učešća u budućnosti, bez obzira na ograničenja za transrodne sportiste, jer je, prema MOK-u, učešće Šveđanke “u skladu sa kriterijumima za podobnost (Međunarodne skijaške federacije) FIS”.

“Elis Lundholm se takmiči u ženskoj kategoriji, što je usklađeno sa polom ove sportistkinje”, saopštio je MOK za Reuters.

Postoji li univerzalno pravilo u sportu za učešće transrodnih sportista?

Ne, trenutno ne postoji univerzalno pravilo u vezi sa učešćem transrodnih sportista u profesionalnom ili elitnom sportu. Međunarodni olimpijski komitet dugo je odbijao da primijeni bilo kakvo univerzalno pravilo o učešću transrodnih osoba na Igrama.

Uputio je međunarodne federacije 2021. godine da iznesu vlastite smjernice. Smjernice MOK-a iz 2021. o pravednosti, inkluziji i nediskriminaciji sugerisale su da federacije daju prioritet inkluziji rodno neusklađenih sportista u kategoriji po njihovom izboru, ne pretpostavljajući nepravednu prednost.

Međutim, pod novom predsjednicom MOK-a, Kirsty Coventry, olimpijsko tijelo je 2025. godine napravilo zaokret i odlučilo da preuzme vodeću ulogu u postavljanju kriterijuma podobnosti, pri čemu je pravednost takmičenja bila najvažnija.

MOK je saopštio da će objaviti svoja nova pravila o učešću transrodnih sportista u prvom kvartalu 2026. godine. Prema pravilima koja su još na snazi, transrodni sportisti imaju pravo da učestvuju na Olimpijskim igrama.

Da li su neke međunarodne sportske federacije zabranile učešće transrodnih sportista?

Da, postoji nekoliko velikih sportskih federacija koje su ograničile učešće transrodnih sportista u ženskim takmičenjima.

Svjetski ragbi je zabranio transrodnim sportistima da se takmiče na elitnom nivou, dok Svjetska atletika ne dozvoljava transrodnim sportistima koji su prošli muški pubertet da se takmiče. World Aquatics dozvoljava transrodnim sportistima koji su prešli prije 12. godine da se takmiče, ali ne i onima koji su to učinili nakon te dobi.

Situacija je i dalje pomalo nejasna u fudbalu, najpopularnijem sportu na svijetu, jer FIFA još uvijek nije objavila dugo obećanu ažuriranu politiku. Neka pojedinačna udruženja, uključujući engleski FA, jednostrano su zabranila transrodnim igračima da se takmiče u ženskim takmičenjima.

U 2025. godini, boks i atletika uveli su obavezne testove za sportiste u ženskoj kategoriji za otkrivanje gena SRY, koji se nalazi na Y hromozomu i pokreće razvoj muških karakteristika kod sisara.

Šta je sa zabranom transrodnih sportista koju je uveo predsjednik Donald Trump?

Predsjednik Donald Trump zabranio je transrodnim sportistima da se takmiče u ženskim sportovima u školama u Sjedinjenim Američkim Državama.

Trump, koji je u februaru 2025. potpisao naredbu “Čuvanje muškaraca izvan ženskog sporta”, rekao je da neće dozvoliti transrodnim sportistima da se takmiče na Ljetnim olimpijskim igrama u Los Angelesu 2028.

Nakon Trumpove odluke, Olimpijski i paraolimpijski komitet Sjedinjenih Američkih Država također je u skladu s tim promijenio svoja pravila, zabranivši transrodnim sportistima učešće u ženskim sportovima.

Da li su transrodni sportisti učestvovali na prošlim Olimpijskim igrama?

Da, mali broj otvoreno transrodnih sportista učestvovao je na prošlim izdanjima Olimpijskih igara. Laurel Hubbard iz Novog Zelanda postala je prva otvoreno transrodna sportistkinja koja se takmičila u drugačijoj rodnoj kategoriji od one koja joj je dodijeljena pri rođenju, kada je dizačica tegova učestvovala na takmičenju u dizanju tegova za žene na Olimpijskim igrama u Tokiju 2021.