Naftna postrojenja u središtu nove eskalacije sukoba u Jemenu

Secesionističko Južno prijelazno vijeće (STC), grupa koju podržavaju Ujedinjeni Arapski Emirati, preuzelo je ovog mjeseca kontrolu nad značajnim dijelovima provincija Hadramaut i Mahra, uključujući strateški važna naftna postrojenja.

Jemen je već više od jedne decenije zahvaćen građanskim ratom u kojem se prepliću složene sektaške tenzije i uplitanje regionalnih sila.

Kompleksna sila sukoba

“Huti, koje podržava Iran, kontrolišu najnaseljenije dijelove zemlje, uključujući glavni grad Sanu. U međuvremenu, labava regionalna koalicija – u kojoj su Saudijska Arabija i UAE – podržava međunarodno priznatu vladu na jugu,” navodi se u izvještaju. Rat je izazvao tešku humanitarnu krizu i uništio ekonomiju, iako je nasilje od 2022. godine postepeno jenjavalo, dovodeći strane u svojevrsni zastoj.

Najnoviji potez separatista, koje podržavaju UAE, ozbiljno narušava postojeći politički aranžman među snagama koje se suprotstavljaju Hutima. Sukob je započeo 2014. godine kada su Huti iz svog sjevernog uporišta Saada zauzeli glavni grad i prisilili međunarodno priznatu vladu na egzil, na šta su Saudijska Arabija i UAE odgovorile vojnom intervencijom sljedeće godine.

Nova linija sukoba sada suprotstavlja STC snagama međunarodno priznate vlade i njihovim plemenskim saveznicima, iako su obje strane formalno dio šireg saveza protiv Hutija. “STC je najmoćnija grupa u južnom Jemenu, uz ključnu finansijsku i vojnu podršku UAE,” ističu analitičari. Ova organizacija, osnovana u aprilu 2017. godine, nastoji obnoviti Južni Jemen kao nezavisnu državu.

Najnovija akcija dodatno je učvrstila poziciju STC-a širom južnog dijela zemlje, što bi im moglo pružiti dodatnu pregovaračku moć u budućim pregovorima o okončanju rata. STC već dugo zahtijeva da svako konačno rješenje prizna pravo juga Jemena na samoopredjeljenje.

Borba za resurse i uticaj

STC uživa lojalnost na velikom dijelu juga zemlje, a na čelu mu je Aidarous al-Zubaidi, koji je istovremeno i potpredsjednik Predsjedničkog vijeća Jemena. STC i druge grupe podržane od strane UAE sada kontrolišu veći dio južne polovine zemlje, uključujući ključne luke i ostrva.

Suprotstavljena strana u ovim borbama je jemenska vojska, odgovorna međunarodno priznatoj vladi, zajedno sa saveznicima iz Hadramautskog plemenskog saveza – lokalne plemenske koalicije koju podržava Saudijska Arabija. Ove snage su koncentrisane u provinciji Hadramaut, koja se proteže od Adenskog zaljeva do granice sa Saudijskom Arabijom. “Ova naftom bogata provincija ključni je izvor goriva za južne dijelove Jemena,” naglašava se.

Početkom mjeseca, snage STC-a ušle su u Hadramaut i preuzele kontrolu nad glavnim postrojenjima, uključujući PetroMasilu, najveću jemensku naftnu kompaniju, nakon kratkih sukoba. Ovo se dogodilo nedugo nakon što je Hadramautski plemenski savez, uz podršku Saudijske Arabije, zauzeo isto postrojenje kako bi izvršio “pritisak na vladu da pristane na veći udio u prihodima od nafte i poboljšanje usluga za stanovnike Hadramauta.” Čini se da je STC iskoristio ovaj potez kao povod za širenje svoje kontrole.

Nakon toga, snage STC-a ušle su u provinciju Mahra, na granici s Omanom, i preuzele kontrolu nad graničnim prelazom. Istovremeno, u Adenu su snage podržane od strane UAE zauzele predsjedničku palatu, sjedište vladajućeg tijela. Saudijske trupe su se ranije ovog mjeseca povukle iz baza u Adenu, što je jemenski zvaničnik potvrdio kao dio “strategije preraspoređivanja”.

Kao odgovor, Saudijska Arabija je u petak izvela zračne napade na područje Hadramauta, što analitičari tumače kao upozorenje separatistima da zaustave napredovanje. Ova eskalacija prekinula je relativno mirno razdoblje u jemenskom ratu i ukazuje na “zategnute odnose između Rijada i Abu Dhabija,” dvije zemlje koje, iako bliski saveznici, sve više takmiče na ekonomskom i političkom planu. Ujedinjeni Arapski Emirati su nedavno saopštili da su upravljanje Jemenom i njegov teritorijalni integritet “pitanje o kojem moraju odlučiti same jemenske strane.”