Duboko ispod tla Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Srbije, geolozi su otkrili ostatke kontinenta koji su nazvali Velika Adrija. Ova kopnena masa, otprilike veličine Grenlanda, prije više stotina miliona godina odvojila se od Gondvane, kretala se na sjever, sudarila s Evropom i potonula u Zemljin plašt.

Planinski lanci koji se pružaju kroz Italiju, Grčku, Bosnu i Hercegovinu, Hrvatsku i Srbiju danas čuvaju tragove ovog davnog kontinenta. Prilikom sudara s evropskim kontinentom, površinski slojevi stijena su uzdignuti i razbacani širom Mediterana.

Detaljnu rekonstrukciju ove geološke sage objavili su 2019. godine u časopisu Gondwana Research. Istraživački tim predvodio je Douwe van Hinsbergen sa Univerziteta u Utrechtu, uz saradnike iz Osla i Züricha.

Iako su geolozi već znali za postojanje zakopanog kontinenta, ova studija je prva omogućila potpunu sliku njegovog nastanka, kretanja i nestanka. Tokom desetogodišnjeg rada, naučnici su koristili softver za modeliranje tektonskih ploča, terenske poslove i analizu magneta u stijenama kako bi rekonstruisali geološku istoriju područja od Španije do Irana.

Proučavanjem hiljada uzoraka stijena, istraživači su uspjeli odrediti lokaciju dijelova kontinenta u dalekoj prošlosti i način njihovog kretanja kroz milione godina.

Za razliku od mitske Atlantide, Velika Adrija je većinu svog postojanja bila plitko more u tropskom pojasu. Tokom dugih geoloških epoha taložili su se sedimenti koji su kasnije preobraženi u vapnenac. Kao savremenu analogiju, naučnici ističu Zelandiju, potopljeni kontinent čiji su vrhovi danas Novi Zeland i Nova Kaledonija.

Prema rezultatima studije, Velika Adrija se od Gondvane odvojila prije oko 240 miliona godina. U narednim milionima godina postepeno je plovila prema sjeveru, a prije 140 miliona godina dostigla je veličinu i oblik kakav danas ima Grenland.

Sudar s Evropom desio se prije 120 do 100 miliona godina. Veći dio kontinentalne kore tada je potisnut duboko u Zemljin plašt ispod Evrope. Lakši sedimentni slojevi, međutim, nisu potonuli, već su ostali na površini i formirali dijelove planinskih lanaca koji danas prolaze kroz Balkan.

Pod utjecajem visokog pritiska i temperature, dio stijena Velike Adrije pretvoren je u mramor. U antičko doba taj mramor je korišten za izgradnju mnogih grčkih i rimskih hramova, ostavivši tako vidljiv trag ovog nestalog kontinenta u istoriji i arhitekturi Mediterana.